पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १६ )

अवोक्षिते—उदकेन अभ्युक्षिते अर्थात् पञ्चभूसंस्कारसंस्कृते । यतः पञ्चभूसंस्कारविधेरयमनुवादः । नापूर्वविधिः । एवम्भूते प्रदेशे अग्निमुपसमाधाय—संस्थाप्य ।

निर्मन्ध्यमेके विवाहे । १-४-४

एके—एके आचार्याः विवाहे—विवाहसंस्कारे, निर्मन्ध्यम् आरणेयम् अग्निम् इच्छन्ति । नैतन्मतं पारस्कराचार्यस्य एके इति निर्देशात् ।

उदगयने आपूर्यमाणपक्षे पुण्याहे । १-४-५

उदगयने—उत्तरायणे, आपूर्यमाणपक्षे—शुक्लपक्षे पुण्याहे—ज्योतिःशास्त्रोक्तविष्ट्यादिदोषरहिते दिवसे ॥

कुमार्याः पाणिं गृह्णीयात् । १-४-६

कुमार्याः—अनन्यपूर्विकायाः वाचा मन्त्रेण वा न दत्तायाः कन्यायाः, पाणि—हस्तं, गृह्णीयात् स्वगृह्योक्तविधिना । अनेन विशति-प्रसूतायाः स्मृत्यन्तरविहितस्य पुनर्विवाहस्य न नियमः ।

त्रिषु त्रिषूत्तरादिषु । १-४-७

नक्षत्रनियममाह—उत्तरा आदि येषां तानि उत्तरादीनि, तेषु त्रिषु त्रिषु—उत्तराफाल्गुनीहस्ताचित्रा इति त्रीणि उत्तराषाढाश्रवणधनिष्ठा इति त्रीणि तथा उत्तराभाद्रपदारेवत्यश्विन्य इति त्रीणि इति एतेषु नवसु नक्षत्रेषु विवाहकर्म भवेत् ।

स्वातौ मृगशिरसि रोहिण्यां वा । १-४-८

एतेषां नक्षत्राणामन्यतमे विवाहं कुर्यादिति भावः ।

तिस्रो ब्राह्मणस्य वर्णानुपूर्व्येण । १-४-९

ब्राह्मणस्य—द्विजाग्र्यस्य, वर्णानुपूर्व्येण—वर्णक्रमेण तिस्रः—ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या चेति तिस्रः विवाह्या भवन्ति ॥