पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २५ )

अन्वारब्ध आधारावाज्यभागौ महाव्याहृतयः सर्वप्रायश्चित्तं प्राजापत्यं स्विष्टकृच्च ॥ १-५-३ ॥

ततः होमारम्भे अन्वारब्धे — वरस्य दक्षिणहस्ते ब्रह्मणा कुशेन स्पृष्टे, वरः आधारौ आज्यभागौ च तान् पूर्वोक्तान् तथा महाव्याहृतयः भूर्भुवःस्वरितित्रिभिर्महाव्याहृतिभिराहुतित्रयम् तथा सर्वप्रायश्चित्तं "त्वं नो अग्ने, स त्वं नो अग्ने, अयाश्चाग्ने, ये ते शतम्, उदुत्तममिति पञ्चभिर्मन्त्रैः सर्वप्रायश्चित्तसंज्ञकाः पञ्चाहुतयः तथा प्राजापत्यं— प्रजापतये स्वाहा इति प्रजापतिदेवताको होमः, स्विष्टकृत् — स्विष्ट-कृद्धोमश्चेत्येतान् सर्वान् जुहुयात् ॥

एतन्नित्यं सर्वत्र ॥ १-५-४ ॥

एतत् — आधारादि, स्विष्टकृदन्तं होमकर्म, सर्वत्र — सर्वेषु होमेषु नित्यम् । यत्र होमाभावः यथा स्रस्तरारोहणलाङ्गल्योजन-पायसब्राह्मणभोजनानि तत्रे नास्ति ।

अन्ते विहितस्य स्विष्टकृद्धोमस्य कर्मविशेषे स्थानान्तरमाह—

प्राङ् महाव्याहृतिभ्यः स्विष्टकृदन्यच्चेदाज्याद्धविः ॥ १-५-५ ॥

महाव्याहृतिभ्यः — भूरादिमहाव्याहृतिहोमेभ्यः प्राक् — पूर्वं स्विष्टकृत् — स्विष्टकृद्यागः, चेद् — यदि आज्यात् — घृतात् अन्यच्चरु-प्रभृति हविः — हवनीयं भवति । केवलाज्ययागे सर्वाहुतिशेषे स्विष्टकृद्धोमः, अन्यत्र महाव्याहृतिहोमात् पूर्वमिति सारः ।

सर्वप्रायश्चित्तप्राजापत्यान्तरमेतदावापस्थानं विकल्पे ॥ १-५-६ ॥

सर्वप्रायश्चित्तं — पूर्वोक्तं "त्वं नो अग्ने इत्यादिभिः पञ्चभिर्मन्त्रै-राहुतिपञ्चकम् । प्राजापत्यं— प्रजापतये स्वाहेति प्रजापतिविहित...