पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ३३ )

मन्त्रार्थः (आथर्वणः अनुष्टुप् वधूः अश्मारोहणे)—हे कन्ये !
इमं पुरः वर्त्तमानम् अश्मानं—प्रस्तरम् आरोह । त्वं—वधूः अश्मेव
पाषाणवत् स्थिराभव । किं च पृतन्यतः—पृतनां सेनां अर्थात् संग्रामम्
इच्छन्ति पृतन्यन्ति इति पृतन्यन्तः, तान् पृतन्यतः शत्रून् इत्यर्थः ।
पुनश्च पृतनायतः पृतनया—सेनया सह आयतः - आगच्छतः, तादृशान्
शत्रून् अवबाधस्व—खण्डय पराजितान् कुरु इत्यर्थः ।

( गाथागानम् )

अथ गाथां गायति—
१) सरस्वति प्रेदमव सुभगे वाजिनीवती ।
यां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्रजायामस्याग्रतः ॥
२) यस्यां भूतꣳ सम्भवद् यस्यां विश्वमिदं जगत् ।
तामद्य गाथां गास्यामि या स्त्रीणामुत्तमं यश इति ॥ १-७-२

अथ—अश्मारोहणानन्तरं गाथां—"सरस्वति प्रेदम्बे" तिरूपां गायति
वरः ।
१) मन्त्रार्थः ( विश्वावसुः अनुष्टुप् सरस्वतीगाने )— हे सुभगे
कल्याणि सरस्वति ! —वाग्देवते ! , वाजिनीवती—वाजः—अन्न
तद्वती त्वम् इद—विवाहकर्म प्राव— प्रकर्षेण अव पालय । यां—प्रसिद्धां
त्वा — त्वां सरस्वतीम् अस्य, विश्वस्य—सर्वस्य भूतस्य — जातस्य
अग्रतः—प्रथमां प्रजा यां—प्रकृष्टां जनित्रीम् आहुः—वदन्ति ।

२) यस्यां—प्रकृतिरूपायां त्वयि भूतं—प्राचीनं जगत् लीना
आसीत् । यस्यां—त्वयि च इदं—दृश्यमानं जगत्— स्थावरजङ्गमात्मकं
यत् पूर्वं लीनम् आसीत् तत् पुनः सृष्टिकाले सम्भवत्—सम्बभूव ।
तां—प्रसिद्धां गाथां—गीयते स्तूयते अनया इति गाथा, गान् तिष्ठत्य-
स्यामिति वा गाथा ताम्, अद्य—संप्रति गास्यामि, या—गाथा स्त्रीणाम्
उत्तमं यशः । या गाथा श्रुता सतीस्त्रीणां कीर्त्ति वर्द्धयति ।