पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ३४ )

( अग्निपरिक्रमणम् )

अथ परिक्रामतः "तुभ्यमग्रे पर्यंवहन् सूर्यां वहतु ना सह। पुनः पतिभ्यो जायां दाग्ने प्रजया सहेति। १-७-३

अथ—गाथागानानन्तरम् अग्निं प्रादक्षिण्येन् परिक्रामतः— परितः भ्रमतः वधूवरौ "तुभ्यमग्रे" इति मन्त्रेण । अत्र वरः मन्त्रं पठति । मन्त्रपाठान्ते परिक्रमणमिति हरिहरः । मन्मतेतु परिक्रमणसमकाल एव मन्त्रपाठः । तयोर्विरोधाभावात् ।

मन्त्रार्थः ( आथर्वणः अनुष्टुप् अग्निः तत्प्रादक्षिण्ये )—हे अग्ने ! तुभ्यं त्वदर्थमेव सोमादयः अग्रे—जन्मप्रभृति एनां सूर्यां— सूर्यवत् दीप्तिमतीं कन्यां पर्यवहन्—परिगृहीतवन्तः । सम्प्रति ना— मनुष्यः त्वया सह वहतु—उद्वहतु । पुनः पतिभ्यः—मह्यमित्यर्थः जायां—भार्या प्रजया—सन्तत्या सह दाः—देहि ।

---

एवं द्विरपरं लाजादि । १-७-४

एवम्—उक्तप्रकारेण द्विः—द्विवारम् अपरं—पुनरपि लाजादि— कुमार्य्या भ्रातेत्यारभ्य अग्निपरिक्रमणान्तं कर्म भवति । अर्थात् लाजहोम — शिलारोहण — गाथागानाग्निपरिक्रमणानि यथाक्रमं वारत्रयं विधेयानि ।

---

चतुर्थं शूर्पकुष्ठ्या सर्वांल्लाजानावपति–भगाय स्वाहेति १-७-५

तृतीयपरिक्रमणानन्तरं — चतुर्थवारं शूर्पकुष्ठ्या—शूर्पकोणेन सर्वान् लाजान् होमावशिष्टान् कुमार्य्या भ्राता कुमार्य्या अञ्जलौ आवपति—निक्षिपति । कन्या च तान् लाजान् "भगाय स्वाहा" इति मन्त्रेण वह्नौ प्रक्षिपति ।