पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ३८ )

अथ—सूर्य्यदर्शनानन्तरम् अस्यै—अस्याः दक्षिणांसम् अधि—दक्षिणस्कन्धोपरि हस्तं नीत्वा कन्याया हृदयं आलभते—स्पृशति वरः “मम व्रते ते” इत्यादिमन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः (परमेष्ठी, त्रिष्टुप् प्रजापतिः हृदयालम्भने)— हे कन्ये ! ते—तव हृदयं—चित्तं मम—वरस्य व्रते—निश्चये शास्त्रीय-नियमादौ वा दधामि—स्थापयामि । ते—तव कन्यायाः चित्तं मम चित्तम् अनु—अनुसारि अस्तु । त्वम् एकमनाः—एकाग्रचित्ता सती मम—वरस्य वाचं—वचनं जुषस्व—सेवस्व । प्रजापतिः त्वा—कन्यां मह्यम्—मदर्थं नियुनक्तु—नियोजयतु ।

( अभिमन्त्रणम् )

अथैनामभिमन्त्रयते—
सुमङ्गलीरियं वधूरिमाँ समेत पश्यत । सौभाग्यमस्यै दत्त्वा याथास्तं विपरेतनेति । १-८-६

अथ—हृदयस्पर्शानन्तरम् एनां—वधूं अभिमन्त्रयते वर “सुमङ्गली”रित्यादिना मन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः अनुष्टुप् विवाहाधिष्ठात्र्यः अभिमन्त्रणे) हे विवाहदेवताः ! इयं वधूः सुमङ्गलीः—शोभनमङ्गलयुक्ता अत्र विसर्गश्छान्दसः । इमां—वधूं समेत—संगच्छत । पश्यत—संगम्य ततः पश्यत । अस्यै—कन्यायै सौभाग्यं—धनपुत्रादिरूपं दत्त्वा अस्तं—गृहं याथ—गच्छत । न विपरेत—न विमुखतया परागच्छत ।

तां दृढपुरुष उन्मथ्य प्राग्वोदग्वाऽनुगुप्त आगार आनडुहे रोहिते चर्मण्युपवेशयति—
“इह गावो निषीदन्त्विहाश्वा इह पूरुषाः । इहो सहस्रदक्षिणो यज्ञ इह पूषा निषीदतु इति । १-८-१०

दृढपुरुषः—कश्चित् बलवान् पुरुषः, तां—वधूम् उन्मथ्य—उत्थाप्य प्राक्—प्राच्यां दिशि उदक्—उदीच्यां दिशि, वा इति