पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ३६ )

पक्षान्तरे । पूर्वकल्पिते अनुगुप्ते—सर्वतः परिवृते आगारे—गृहे, रोहिते—लोहितवर्णे आनडुहे—आर्षभे—चर्मणि उपवेशयति "इहगाव" इत्यादि मन्त्रेण" ।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः अनुष्टुप्—लिङ्गोक्ता, उपवेशने)— इह—चर्मणि, गाव —गोपशवः निषीदन्तु—वसन्तु । तथैव इह अश्वाः पुनश्च इह पूरुषाः—पुरुषाः वसन्तु । उ एवार्थे । सहस्रदक्षिणः—सहस्रं गावः दक्षिणा यस्मिन् स सहस्रदक्षिणः, पूषा—पुष्टिकरकः यज्ञः निषीदतु 'पूषा वै सहस्रदक्षिण आस' इति श्रुतेः । अनेन उपवेशनेन गवादिपशुजन- यज्ञानामभिवृद्धिरस्त्विति भावः ।

( ग्रामवचनम् )
ग्रामवचनं च कुर्युः । १-८-११

अत्र विवाहे ग्रामवचनम्—ग्रामशब्दवाच्यानां स्वकुलवृद्धानां स्त्रीणां वचनम्—उपदेशं कुर्युः—आचरेयुः ।

विवाहश्मशानयोर्ग्रामं प्रविशतादिति वचनात् । १-८-१२

विवाहश्मशानयोः—विवाहश्च श्मशानं च विवाहश्मशाने तयोः विवाहश्मशानयोः, ग्रामं—स्वकुलवृद्धाः स्त्रियः प्रविशतात्—शास्त्रा- तिरिक्तमाचारं कर्त्तव्यं च पृच्छेत् इति वचनात्—इति स्मृतिवचनात् ।

तस्मात्तयोर्ग्रामः प्रमाणमिति श्रुतेः । १-८-१३

तस्मात्— आचारपरंपरादर्शनात्, तयोः — विवाहश्मशान- कर्मणोः, ग्रामः—स्वकुलवृद्धाः स्त्रियः प्रमाणमिति श्रुतेः—श्रुति- निर्देशात् । ग्रामवचनं कर्त्तव्यमिति सारः ।

( दक्षिणादानम् )
आचार्य्याय वरं ददाति । १-८-१४

आचार्य्याय—स्वकीयाय आचार्य्याय वरः वरं—दक्षिणाविशेषं ददाति ।