पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ६२ )

हृदयं, मां यजमानं, विद्यात् —जानातु शरदः शतं, पश्येम, जीवेम, शृणुयाम, इति संक्षेपः ।

अथैनमभिमृशत्यश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमिति । १-१६-१४

अथ जन्मभूमेरभिमन्त्रणानन्तरम् एनं—कुमारम् अभिमृशति—सर्वशरीरे स्पृशति 'अश्मा भवे' त्यादिमन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः अनुष्टुप् लिङ्गोक्ता अभिमर्शने) हे कुमार ! त्वम् अश्मा भव पाषाणवत् दृढः स्थिरश्च भव । परशुर्भव—परशुवत् शत्रुनाशको भव । अस्तृतम्—अप्रच्युतं हिरण्यं—सुवर्णवत् कान्तिमान् भव । त्वं मम पुत्रनामा—पुत्रसंज्ञकः आत्मा असि—भवसि । वै—निश्चयेन । स त्वं—पुत्रः शरदः—वर्षस्य शतं जीव—प्राणान् धारय । अत्र शतशब्दः अपरिमितार्थः लोके ततोधिकमपि जीवतामुपलब्धेः।

अथास्य मातरमभिमन्त्रयते— इडासि मैत्रावरुणी वीरे वीरमजीजनथाः । सा त्वं वीरवती भव यास्मान् वीरवतोऽकरदिति । १-१६-१५

अथ—कुमारस्पर्शानन्तरम् अस्य कुमारस्य मातरं—जननीम् अभिमन्त्रयते—अभिलक्षीकृत्य मन्त्रं पठति “इडासि” इत्यादि ।

**मन्त्रार्थः (प्रजापतिः अनुष्टुप् इडाभिमन्त्रणे)—**हे वीरे वीराङ्गने ! त्वं मैत्रावरुणी—मित्रावरुणयोः सम्बन्धिनी पुनश्च त्वम् इडा—हविर्विशेषः तदाधारभूता यज्ञपात्री वा असि । त्वं वीरं पुत्रम् अजीजनथाः—असौषीः । या त्वम् अस्मान् वीरवतः पुत्रयुक्तान् अकरत्—अकरोः, सा—प्रसिद्धा त्वं वीरवती सततं पुत्रयुक्ता भव ।