पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ६४ )

यूयं देवेषु जाग्रथ, एवम्—अनेन प्रकारेण, अस्यां — पुरोवर्तिन्यां सपुत्रिकायां पुत्रसहितायां सूतिकायां—मद्भार्यायां जाग्रथ । उत्पन्नस्य कुमारस्य सूतिकायाश्च हितं सम्पादयत इति भावः ।

द्वारदेशे सूतिकाग्निमुपसमाधायोत्थानात् सन्धिवेलयोः फलीकरणमिश्रान् सर्षपानग्नाववपति-“षण्डा मर्का उपवीरः शौण्डिकेय उलूखलः । मलिम्लुचो द्रोणासश्च च्यवनो नश्यतादिति स्वाहा । आलिखन्ननिमिषः किम्बदन्त उपश्रुतिर्हर्यक्षः कुम्भीशत्रुः पात्रपाणिर्नृमणिर्हन्त्रीमुखः सर्षपारुणश्च्यवनो नश्यतादिति स्वाहेति । १-१६-१६

सूतिकागृहस्य द्वारदेशे पञ्चभूसंस्कारपूर्वकं सूतिकाग्निम् उपसमाधाय—संस्थाप्य, ओत्थानात्—आ उत्थानात् उत्थान पर्यन्तमित्यर्थः, सन्धिवेलयोः-सायं प्रातश्च, फलीकरणमिश्रान् तण्डुलकणयुक्तान् सर्षपान् अग्नौ—सूतिकाग्नौ, आवपति प्रक्षिपति "षण्डा मर्का, 'आलिखन्' इति मन्त्रद्वयेन वारद्वयम् । नात्र होमविधिः आवपनोपदेशात्।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः अनुष्टुप् लिङ्गोक्ता आवपने)—षण्डामर्कादयो बालग्रहाः । स सर्वः इतः—कुमार—जन्मदेशात्कुमारसमीपाद् वा नश्यतात्—अपगच्छतु । तथा आलिखन् प्रभृतयः अपगच्छन्तु । एतेषां बालग्रहाणां संज्ञा अन्वर्था । तेषां स्वरूपं प्रकाशयति । यथा—शृणोतीति षण्डः । मारयतीति मर्कः । उपघाते वीरः समर्थ उपवीरः । शौण्डिकेयः—विघ्नकुशलः । उलूखलः—आश्रितनाशकः । मलिम्लुचः—मलिनाशयः । द्रोणासः - दीर्घनासः । च्यवनः—च्यावयति अङ्गानि इति च्यवनः । आलिखन्—आ समन्तात् लिखन् भक्षयन्नास्ते इति आलिखन् । अनिमिषः निमेषरहितः । उपश्रुतिः—समीपेः श्रुत्वा अपकर्त्ता । हर्यक्षः—पिङ्गचक्षुः । कुम्भी—कुम्मयति स्तम्भयतीत्येतं-