पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ६५ )

शीलः कुम्भी। शत्रुः—शातयतीति शत्रुः । पात्रहस्तः—पात्रपाणिः । नृमणिः—नॄन् मनुष्यान् मिनोति हिनस्तीति नृमणिः । हन्त्री—हिंसा हननं मुखे यस्यासौ हन्त्रीमुखः । सर्पपारुणः—सर्पपवदरुणवर्णः ।

यदि कुमार उपद्रवेज्जालेन प्रच्छाद्योत्तरीयेण वा पिताङ्क आधाय जपति— १) कूर्कूरः सुकूर्कुरः कूर्कुरो बालबन्धनः । चेच्चेच्छुनक सृज नमस्ते अस्तु सीसरो लपेतापह्वर । २) तत्सत्यं यत्ते देवा वरमददुः स त्वं कुमारमेव वावृणीथाः । चेच्चेच्छुनक सृज नमस्ते अस्तु सीसरो लपेतापह्वर । ३) तत्सत्यं यत्ते सरमा माता सीसरः पिता श्यामशवलौ भ्रातरौ चेच्चेच्छुनक सृज नमस्ते अस्तु सीसरो लपेतापह्वरेति । १-१६-२०

यदि—चेत्, कुमारः—बालग्रहविशेषः उपद्रवेत्—उपद्रवं सृजेत् । तर्हि तं बालं जालेन—मत्स्यग्रहणसाधनेन, उत्तरीयेण—उर्ध्ववाससा वा प्रच्छाद्य—छादयित्वा, पिता—जनकः, अङ्के—उत्सङ्गे, आधाय-धृत्वा "कूर्कूर" इत्यादिकान् मन्त्रान् जपति ।

मन्त्रार्थः (त्रयाणां प्रजापतिः अनुष्टुप् शुनकः जपे)— कूर्कूर-इत्यादयः शब्दाः बालग्रहवाचकाः । हे शुनक ! ते—तुभ्यं नमः अस्तु । एनं—कुमारम्, उत्सृज—मुञ्च । हे शुनक ! देवाः ते—तुभ्यं यत् वरम्-अभिलषितार्थम्, अददुः—दत्तवन्तः, तत् सत्यम् । स त्वं कुमारं—शिशुमेव वावृणीथाः—वृतवानसि । अन्यत् उक्तम् । हे शुनक ! ते यत् सरमा माता सीसरः पिता श्यामशवलौ भ्रातरौ तत् सत्यम् । अन्यत् पूर्ववत् ।