पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ७७ )

येनावपदित्यादिमन्त्रेण सकेशानि — केशसहितानि, कुशतरुणानि प्रच्छिद्य — खण्डयित्वा अग्नेरुत्तरतः — उत्तरस्यां दिशि भूभागे, ध्रियमाणे—स्थाप्यमाने, आनडुहे — आर्षभे, गोमयपिण्डे, प्रास्यति — प्रक्षिपति ।

मन्त्रार्थः (लम्बायनः पङ्क्तिः सविता कुशतरुणप्रच्छेदने) — येन-प्रसिद्धेन क्षुरेण, विद्वान्-वेदज्ञः, सविता-सूर्यः, सोमस्य राज्ञः, वरुणस्य-जलराजस्य च शिरः अवपत्-मुण्डितवान् । हे ब्रह्माणः ! तेन प्रसिद्धेन क्षुरेण अस्य कुमारस्य इदं-शिरः वपत-मुण्डयत । यथा—येनप्रकारेण इदं-चूडाकरणकर्म अस्य-कुमारस्य आयुष्यम्-आयुषे हितम् अस्तु, कुमारश्च जरदष्टिः-पूर्णायुः असत्-भूयात् ।

एवं द्विरपरं तूष्णीम् । २-१-१३

एवम्—उक्तेन प्रकारेण अपरम्—उन्दनादिगोमयपिण्डस्थापनान्तं कर्म, द्विः—द्विवारं, तूष्णीं—मन्त्ररहितं कुर्यात् ।

इतरयोश्चोन्दनादि । २-१-१४

इतरयोः—पश्चिमोत्तरयोः गोदानयोः, उन्दनादि—क्लेदन-प्रभृति कर्म, चकारात् सकृत् समन्त्रकं द्विवारममन्त्रकं भवति ।

अथ पश्चात् त्र्यायुषमिति । २-१-१५

पश्चिमगोदाने विशेषमाह अथेति-अथ- दक्षिणगोदानकर्मानन्तरं, पश्चात्—पश्चिमगोदाने त्र्यायुषमिति—त्र्यायुषं जमदग्ने इत्यादि-मन्त्रेण, सकेशानि कुशतरुणानि सकृत् प्रच्छिद्य पुनश्च द्विवारम् अमन्त्रकं गोमयपिण्डे प्रक्षिपति । त्र्यायुषमितिमन्त्रः पूर्वं १-१६-७स्थाने प्रदर्शितः ।

अथोत्तरतो-येनभूरिश्चरा दिवं ज्योक्च पश्चाद्धि सूर्यम् ।

तेन ते वपामि ब्रह्मणा जीवात्वे जीवनाय सुश्लोक्याय स्वस्तय इति । २-१-१६

अथ—पश्चिमगोदानकर्मानन्तरम् उत्तरतः—उत्तरगोदाने—