परिभाषेन्दुशेखर (नागेश भट्ट - व्याकरण परिभाषा सिद्धान्त एवं भैरवी टीका सटीक)

Here is the line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image:

५५ प० विचारः ] तत्त्वप्रकाशिकासमलङ्कृत-भूतिभूषितः २१५ सम्बन्धनिमित्तकत्वाद् बहिरङ्गो । न च इयङादिरपवादः, 'येन नाप्राप्ति'- न्यायेन 'इयर्ती' त्यादिसकललक्ष्यप्राप्तयणपवादत्वस्यैव निर्णयादिति प्राञ्चः । परे तु एतत्परिभाषाभावे 'अभ्यासस्ये'ति सूत्रमेव व्यर्थम् । न च 'इयाय, इयेषे' त्यादौ चरितार्थम्, तयोरपि पूर्वप्रवृत्तगुणस्य पूर्वप्रवृत्तवृद्धेश्च 'द्विर्वचनेऽची'ति रूपातिदेशेनापहारे द्वित्वे कृते पुनः प्राप्ते गुणवृद्धी बाधित्वा चे'ति सम्प्रसारणं न । अत एव 'चोरदि'त्यत्र प्रत्यय इत्यस्याध्याहाराद् 'वव्रश्चे'- त्यस्य सिद्धिरिति मूल एव स्पष्टम् । सकललक्ष्यप्राप्तेति । न च तक्रन्यायेन इत्वेन यणो बाधादित्त्वोत्तरं यणप्राप्त्या कथं तस्य सकललक्ष्यप्राप्तत्वमिति वाच्यम् ; अभ्यासविकारेषु बाध्यानां पूर्वं प्रवृत्ते- रित्वं बाधित्वाेरदत्वे हलादिः शेषे इत्वे च यण्प्राप्त्या इत्वस्य यणपवादत्वासम्भवेन सकललक्ष्यप्राप्तत्वस्य सूपपादत्वं त् । नन्वेवं सति ऋ + ऋ + ति' इत्यवस्थायां 'सार्वधातुके'ति गुणं बाधित्वा लघु- पधगुणः प्राप्तः, तं च बाधित्वाऽपवादत्वादीर्घः प्राप्तः, तं बाधित्वेत्वं प्राप्तम्, तच्च 'अभ्यासविकार' इत्यनेन बाधित्वाेरदत्वं प्राप्तम्, तद् बाधित्वा ह्रस्वः प्राप्तः, तं च बाधित्वा पूर्वोपस्थितनिमित्तकत्वेनान्तरङ्गत्वात् 'सार्वधातुके'ति गुणः प्राप्त इति चक्रकापत्तिरिति चेन्न । पूर्वोपस्थितनिमित्तकत्वेन अन्तरङ्गत्वान् द्वित्वादेः पूर्वमेव सार्वेति गुणप्राप्त्या चक्रकासम्भवात् । नन्वेवमिकारांशे यणः सकललक्ष्यप्राप्तत्वेऽपि उकारांशे तत्त्वाभावाद् 'ऊखतुरि'त्यादौ अपवादत्वात् सवर्णदीर्घं बाधित्वा प्राप्तस्यो- वङो वारणाय असवर्णग्रहणस्य चारितार्थ्यमिति वाच्यम् ; उकारांशमात्रफलकत्वे अनावि Parse error: check original context [अनादित्येव / अनाचित्येव?] वक्तव्येऽसवर्णग्रहणस्य उक्तार्थज्ञापकत्वे बाधकाभावात् । सूपपादत्वादिति । न च अन्यतरत्वेन व्यापकतामादाय यण्-दीर्घयोरुभयोरप्यपवादत्व- मिति वाच्यम् ; अन्यतरस्य व्यापकत्वेऽन्यतरत्वेन व्यापकतां ग्रहीतुमशक्यत्वात् । निरूपयिष्यते चेदं 'येन नाप्राप्ति'न्यायनिरूपणावसरे । द्वित्वादेः पूर्वमिति । अन्ये तु— 'ऋ + ति' इति स्थिते शब्-गुणयोः प्राप्तौ नित्यत्वस्यो- भययोस्तुल्यत्वेन परत्वाद् गुणे पश्चाच्छपि तस्य श्लौ ततो द्वित्वमिति रीत्या चक्रकापत्तिं वारयन्ति । तन्न सम्यक् ; शब्दमात्रनिमित्तकत्वेन गुणात् पूर्वं शब्निमित्तकस्य कर्तृरूपार्थस्य उपस्थित्याऽन्त- रङ्गत्वान् गुणात् पूर्वं शपि तस्य प्रतिपदोक्तत्वात् पूर्वं श्लौ ततोऽन्तर्भूतनिमित्तकत्वेनान्तरङ्गत्वान् द्वित्वे प्राप्ते पूर्वोपस्थितनिमित्तकत्वेन च गुणे प्राप्ते उभयोरन्तरङ्गत्वात् परत्वाद् गुणे ततः 'अरि'- त्यस्य द्वित्वमित्येतस्य न्याय्यत्वात् । यत्तु--प्रतिपदोक्तत्वाद् द्वित्वोत्तरं सङ्गतः पूर्वमपरनिमित्तकत्वेनान्तरङ्गत्वात् पूर्वमुरदत्व- मिति । तन्न ; उरदत्वस्य अभ्याससम्बन्धनिमित्तकत्वेन तस्य द्वित्वप्रयोजकप्रत्ययनिमित्तत्वात्, अपरनिमित्तकत्वरूपान्तरङ्गत्वाभावात्, 'श्लौ' इत्यस्य प्रतिपदोक्तत्वाभावाच्च ।