• श्रीः *

परिभाषेन्दुशेखरः

तत्त्वप्रकाशिका-समलङ्कृत-भूति-भूषितः

• नत्वा साम्बं शिवं ब्रह्म नागेशः कुरुते सुधीः । बालानां सुखबोधाय परिभाषेन्दुशेखरम् ॥ १ ॥ ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ प्रणम्य श्रीविश्वनाथं रामकृष्णः सतां मुदे । तनोति भूतितिलकं परिभाषेन्दुशेखरे ॥ सत्स्वपि महाभाष्यकैयटाद्याकरग्रन्थेषु परिभाषार्थतत्त्वप्रतिपादकेषु प्रतिपित्सूनां प्रतिपत्तिसौकर्यार्थं ग्रन्थमारभमाणोऽत्र श्रोतॄणां प्रवृत्तयेऽनुबन्धचतुष्टयं प्रदर्शयन्, विघ्नोच्छेदपूर्वकसमाप्तये कृतं शिष्टाचारानुमितश्रुतिभाष्यादिबोधितेतिकर्तव्यताकं मङ्गलं शिष्यशिक्षायै अभ्यासशालिनामनुषङ्गतो मङ्गलाय च रचयति—नत्वेति । अनावृतस्य सविकल्पकविषयत्वासम्भवादाह—साम्बेति । अम्बा प्रधानं तया शब- लितमित्यर्थः । यद्वा—अम्बा=पार्वती तत्सहितम् ; शिवम्=विश्वेश्वरम्, ब्रह्म= तत्स्वरूपमिति ।

अथ तत्त्वप्रकाशिका प्रारभ्यते

• गणेशं प्रणमामीशं विघ्नसंहारहेतवे । यस्य गण्डस्थले राजिर्भ्रमराणां विराजते ॥ १ ॥ यत्कृपालवमात्रेण सुलभाः सर्वसिद्धयः । तं गुरुं परमं वन्दे श्री'दामोदर'-संज्ञकम् ॥ २ ॥ नत्वा विश्वेश्वरं साम्बं मुदे गणपतिर्विदाम् । करोति 'भूति'तिलके व्याख्यां "तत्त्वप्रकाशिकाम्" ॥ ३ ॥ नत्वेतीति । स्वनिष्ठापकृष्टत्वप्रकारकबोधप्रकारकबोधानुकूलव्यापार एव नमस्कारं- पदार्थः । 'देवान्नमस्करोति देवदत्तः' इत्यादौ देवदत्तवृत्त्यपकृष्टत्वप्रकारको बोधः 'अहं त्वत्तोऽप- कृष्टः' इत्याकारको देवदत्तवृत्तिस्तत्प्रकारको बोधः 'अयं जनो मत्त आत्मानमपकृष्टं जानाति' इत्याकारको देववृत्तिस्तदनुकूलो व्यापारो देवदत्तवृत्तिरिति लक्षणसमन्वयः । व्यापारश्च— करशिरःसंयोगरूपो नमःपदप्रयोगरूपश्च । एवं 'धनलाभाय शूद्रं नमस्करोति' इत्यादावपि लक्षणसमन्वयः स्वयमूहनीयः ।