भारतकोश
प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

Prabodhachandrodaya of Krishnamishra with Commentary

कृष्णमिश्र यति द्वारा

DevanagariHindipublished274 पृष्ठ

पृष्ठ 115, कुल 274 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 115

तृतीयोऽङ्कः ६७ करुणा—सखि, एवं भणामि। यदि सैव सात्त्विकी श्रद्धा तदा तस्या नेदृशीं दुर्गतिं संभावयामि। न खलु तादृश्यः पुण्यमय्यः सत्य एतादृशी- मसंभावनीयां विपत्तिमनुभवन्ति। (सहि, एवं भणामि। जइ सा जेव्व सत्तई सद्धा तदो ताए ण एरिसी दुग्गदिं संभावेमि। ण खु तारिसीओ पुण्णमयी सद्दोओ एतारिसीं असंभाविज्जं विपत्ति अणुहवन्ति) शान्तिः—सखि, किन्तु प्रतिकूले विधातरि न संभाव्यते। तथाहि— श्रीदेवी जनकात्मजा दशमुखस्यासीद्गृहे रक्षसो नीता चैव रसातलं भगवती वेदत्रयी दानवैः। मया प्रतिपदं तिलशोऽन्वेषणं कृतमथापि मया श्रद्धाया वार्त्ताऽपि नाकर्णिता, एवं- स्थितावपि भवती तदन्वेषणे प्रवर्त्तते, तन्न साफल्यस्याशा न कार्येति भावः। एव- कारोऽत्राप्यर्थकः, शङ्खः पाण्डुरेवेत्यत्र यथा। शार्दूलविक्रीडितमेव वृत्तम् ॥ ३ ॥ सात्त्विकी—सत्त्वगुणाधारा। श्रद्धायास्त्रैविध्यमुक्तं भगवता गीतायाम्—'त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा। सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां श्रृणु॥ यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः। प्रेतभूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः'॥ नेदृशीम्-न एतादृशीम्। दुर्गतिम्-पीडाम्। सात्त्विक्याः श्रद्धायाः सकलकल्याणकरत्वेन नेदृशी कष्टमयी दशासम्भावनामारोहति 'न हि कल्याणकृत्तात दुर्गतिं जातु गच्छति' इति स्मरणात्। तादृश्यः=श्रद्धासमाः। पुण्यमय्यः-पवित्राः। सत्यः-अदूषितचारित्राः। अस- म्भावनीयाम्-अनाशङ्कनीयाम्। विपत्तिम्-कष्टपरम्पराम्। प्रतिकूले—पराङ्मुखे। विधातरि-ब्रह्मणि। विधौ विमुखे सर्वं सम्भाव्यतेऽतः श्रद्धाया अप्येतादृग् विपदुपनिपातो नात्यन्तासम्भाव्य इति भावः। श्रीदेविति० श्रीदेवी लक्ष्मीस्वरूपादेवतारूपा च जनकात्मजा सीता रक्षसः राक्षसस्य दशमुखस्य रावणस्य गृहे लङ्कायाम् नीता अपहृता आसीत्, भगवती विश्ववन्द्या वेदत्रयी ऋग्यजुःसामलक्षणा वेदत्रितयी चैव रसातलं पातालम् दानवैः दैत्यैः नीताऽऽ- करुणा—सखि, मेरा यह कहना है—जो सात्त्विकी श्रद्धा है उसकी ऐसी दुर्गति की संभावना मै नही करती हू। वैसी पुण्यमयी इस तरहकी विपत्तिका अनुभव नहीं कर सकती है। शान्ति—भाग्य विपरीत होनेपर क्या नहीं हो सकता है ? देखो— देवी श्रीजनकात्मजाको राक्षसोंके घर रहना पडा था, वेदत्रयीको दानवोंने पाताल ७ प्र० च०

प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक) · पृष्ठ 115, कुल 274 में से · BharatKosha