प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

१३८ प्रबोधचन्द्रोदयम् भागीरथीपरिसरालंकारभूते चक्रतीर्थे मीमांसानुगतया मत्या कथंचिद्धा- र्यमाणप्राणो व्याकुलेनान्तरात्मना विवेक उपनिषद्देव्याः संगमार्थं तप- स्तपस्यतीति । मैत्री—तद्गच्छतु प्रियसखी । अहमपि स्वकं नियोगमनुतिष्ठामि । ( ता गच्छदु पियसही । अहंवि स्सकं णिओअं अणुचिट्ठामि ) श्रद्धा—एवं भवतु । ( इति निष्क्रान्ते ) ( विष्कम्भकः ) ( ततः प्रविशति राजा प्रतीहारी च ) राजा—आः पाप महामोहहतक, सर्वथा हतस्त्वयायं महाजनः । तथाहि— तत्र-राढाभिधे देशे । भागीरथीपरिसरालङ्कृते—भागीरथ्या गङ्गायाः परिसरः निकटतमा भूमिः तदलङ्कृते, गङ्गातीरसमीपवर्त्तिनि । चक्रतीर्थे-तदाह्वये तीर्थस्थाने । मीमांसानुगतया-मीमांसा भट्टमतं तत्सहितया । मत्या-स्वपत्न्या । कथञ्चिद्धार्यमाणः-कथञ्चथमपि आश्वाशं लम्भ्यमानः । व्याकुलेन-व्यग्रेण । अन्त- रात्मना-हृदयेन । तपस्तपस्यति-तपस्यामाचरति । इदमत्र बोध्यम्-बोधोदयाद्य व्याकुलस्य धार्मिकस्य मतिर्वाश्यविचारसाधनत्वेन मीमांसाशास्त्रं सेवते, मीमांसा- सहाया च मतिस्तं स्थिरीकृत्य ज्ञातखण्डे प्रवर्त्तयति, स एवायमर्थोऽन्न रूपके निहितः । विवेकस्य बोधोदयोऽपेक्षितः । स व्याकुलभावेन तपश्चरति, तं च दासी- भूतया मीमांसया सहिता तत्पत्नी मतिः प्रबोधयतीति । नियोगम्-कर्त्तव्यम्, महात्मजनहृदयाध्यासनात्मकम् । पाप-पापाचारिन् । महामोहहतक-नीचमोह । गङ्गातट पर वर्तमान चक्रतीर्थमे मीमांसानुगता मति द्वारा किसी तरह अवलम्बितप्राण विवेक व्याकुल हृदयसे उपनिषद् देवीके साथ सङ्गमार्थ तपस्या कर रहे है'। मैत्री—तो तुम जाओ प्रियसखी, मै भी अपना कर्तव्य करने जा रही हू। श्रद्धा—ऐसा ही हो । ( दोनों जाती हैं ) ( विष्कम्भक ) ( राजा तथा प्रतीहारीका प्रवेश ) राजा—आः पापी महामोह, तुमने इस महात्माको सब तरहसे मार ही दिया । क्योंकि—