प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

न कति पितरो दाराः पुत्राः पितृव्यपितामहा महति वितते संसारेऽस्मिन् गतास्तव कोटयः । तदिह सुहृदां विद्युत्पातोज्जवलान् क्षणसंगमान् सपदि हृदये भूयो भूयो निवेश्य सुखी भव ॥ २७ ॥ मनः- भगवति, तव प्रसादादपास्त एव व्यामोहः । किन्तु— भगवति तव मुखशशधरगलितैर्विमलोपदेशपीयूषैः । क्षालितमपि मे हृदयं मलिनं शोकोर्मिभिः क्रियते ॥ २८ ॥ दस्य-ममत्वविघटनस्य प्रथमः-आद्यः । अभ्युपायः-प्रकारः, कारणं वा । न कतीति० अस्मिन् वितते अनादिपरम्परावाहिनि महति संसारे विस्तीर्णे भवे कोटयः कति कियन्तः तव पितरः जनकाः, दाराः स्त्रियः, पुत्राः सुताः, पितृव्याः पितुर्भ्रातरः पितामहाः पितुः पितरश्च, न गताः । अनादावत्र विस्तीर्णे संसारे भूयो भूयो जायमानस्य तव बहुकोटिसंख्याकाः पितरो याताः, तथैव स्त्र्यादयोऽपि सम्ब- न्धिविशेषा गतवन्तः, संसारे तथैवोत्पद्यविलीयमानानां तव सम्बन्धिनां संख्या न कर्तुं शक्याऽस्यानादिपरम्पराऽऽयातत्वादिति भावः । तत् तस्मात् इह संसारे विद्युत्पातोज्ज्वलान् शम्पासम्पातप्रकाशान् सुहृदाम् मित्राणां क्षणसङ्गमान् किञ्चि- त्कालव्यापकमीलनानि भूयोभूयः पुनः पुनः हृदये स्वचित्ते निवेश्य अवधार्य सपदि सद्यः सुखीभव आनन्दमाप्नुहि । इह संसारे समागमाः सापगमा इति सिद्धान्त- सिद्धं संयोगस्य क्षणिकत्वं वारंवारं भावयित्वा निर्वृत्तिमासादयेति तात्पर्यम् । हरि- णीवृत्तम् , लक्षणमन्यत्रोक्तम् ॥ २७ ॥ प्रसादात्-अनुग्रहात् । अपास्तः-अपगतः । व्यामोहः-चित्तव्याक्षेपः, शोकावेश इत्यर्थः । भगवतीति० तव मुखशशधरगलितैः मुखचन्द्रच्युतैः विमलोपदेशपीयूषैः निर्मलो- पदेशामृतैः क्षालितं धौतमपि मम हृदयम् शोकोर्मिभिः पुत्राद्याप्तजनवियोगजन्य- न जाने तुम्हारे कितने करोड मा, बाप, स्त्री, पुत्र, चाचा, पितामह इस अनन्त संसार चक्रमे गुजर गये होंगे, इसलिये यहाँ आत्मीयों की सङ्गति बिजलीकी चमक की तरह क्षण भङ्गुर है, इस बातको बारबार हृदयमें बैठाकर सुखी रहा करो ॥ २७ ॥ मन—भगवति, आपकी अनुकम्पासे हमारा मोह तो दूर हो गया, किन्तु आपके मुखचन्द्रसे निर्गत विमल उपदेशरूप अमृतसे धुल जाने पर भी हमारे हृदयको शोकके वेग कभी कभी मलिन कर देते हैं ॥ २८ ॥