प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

शृणु— बाह्वोर्भग्ना दलितमणयः श्रेणयः कङ्कणानां चूडारत्नग्रहनिकृतिभिर्भूषितः केशपाशः । केः कैर्नाहं हतविधिबलादीहिता दुर्विदग्धै- र्दासीकर्तुं सपदि दुरितैर्दूरसंस्थे विवेके ॥ ६ ॥ शान्तिः—सर्वमेतन्महामोहस्य दुर्विलसितम् । नात्र देवस्यापराधः । तेन मोहेन मनः कामादिद्वारेण प्रबोधयता त्वत्तो दूरीकृतो विवेकः । दशामद्रक्ष्यस्तदा मयोक्तं समर्थयितुं त्वमपि प्रवृत्ताऽभविष्य इत्याशयः । बाह्वोरिति० दलितमणयः शकलीकृतेन्द्रनीलादिमणिभागाः बाह्वोः मम करयोः कङ्कणानां श्रेणयः बाहुपरिधेयभूषणभराः भग्नाः नाशिताः, चूडारत्नग्रहनिकृतिभिः मस्तकालङ्कारापहरणरूपतिरस्कारैः केशपाशः कचभरः दूषितः अशोभनीकृतः, सपदि तत्क्षणं हतविधिबलात् दुरदृष्टदोषात् विवेके तन्नामनि मम स्वामिनि दूरसंस्थे दूरवर्त्तिनि कैः कैः दुर्विदग्धैः नीचैर्धूर्त्तैः अहम् दासीकर्तुम् स्वदास्यं लम्भयितुम् न ईहिता इष्टा । अभाग्यदोषाद्विवेकरूपे स्वामिनि दूरंगते समानाथायाः कङ्कणवर्त्तिनो मणयश्चूर्णिताः, चूडारत्नापहारद्वारा कबरी शून्यतां गमिता, नैतावदेव, किन्तु सर्वैरपि दुर्विदग्धा मां दासीकर्तुमप्यचेष्टन्तेत्यर्थः । विवेकाभावे 'द्रष्टव्य' इति विधि- वाक्यदर्शनदुर्विदग्धा मीमांसका ब्रह्मज्ञानस्य विधिशेषतामतिष्ठन्ते, तच्चोपक्रमोप- संहारपूर्वकश्रुतितात्पर्यावधारणाभावमूलकमिति तैरुपनिषदुपप्लवः क्रियमाणोऽत्र वर्णितः । उपक्रमोपसंहारात्मकं तात्पर्यलिङ्गममुत्सृज्यान्यथा विचार उपनिषत्कङ्कण- भङ्गः, चूडारत्नमात्मस्वरूपं तस्य ग्रहोऽन्यथावर्णनं सैव निकृतिश्च । तदेवं प्रकारे- णोपनिषत्तात्पर्यान्यथाकार एव तद्दासीकरणप्रयासोऽन्यशास्त्रेण क्रियमाणोऽत्र निवे- दितो बोध्यः ॥ ९ ॥ दुर्विलसितम्-दुश्चेष्टितम् । देवस्य-विवेकस्य । नैसर्गिकम्-स्वभावसिद्धम् । हो । सुनो— हमारे बाहुकङ्कणकी मणियाँ टूट-फूट गई, चूडामणिके अपहरणसे केशपाश दूषित कर दिया गया, भाग्यदोषवश विवेकके दूरवर्त्ती हो जानेपर किस दुष्टने मुझे दासी बनाना नही चाहा ? ॥ ९ ॥ शान्ति—यह सब महामोहकी दुष्टता है । इसमे देवका कुछ भी अपराध नहीं है । उस मोहने कामादि द्वारा मनको बहकाकर विवेकको तुमसे अलग कर दिया । कुल