प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

प्रथमोऽङ्कः २५ रतिः—( सत्रासोत्कम्पम् ) आर्यपुत्र, परित्राहि परित्राहि । ( अज्जउत्त, परित्ताहि परित्ताहि ) ( इति भर्तारमालिङ्गति ) कामः—( स्पर्शसुखमभानीय । स्वगतम् ) स्फुरद्रोमोद्भेदस्तरळतरताराकुलदृशो भयोत्कम्पोत्तुङ्गस्तनयुगभरासङ्गसुभगः । अधीराक्ष्या गुञ्जन्मणिवलयदोर्वल्लिरचितः परीरम्भो मोदं जनयति च संमोहयति च ॥ २० ॥ समस्तस्य कुलस्य तदन्तःपातितया स्वस्य च विनाशः करिष्यते विद्योदये आवेद्य- कानां सर्वेषामेव पदार्थानां नाशस्यावश्यंभावादिति भावः। 'द्वे विद्ये वेदितव्ये, परा चैवापरा च । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते' इत्युपक्रमे मूलाविद्यातो मनो जन्म मनसो विद्याजन्म, ततो जगद्भङ्ग इति मुण्डकोक्तोऽर्थोऽत्र सङ्गृहीतो वेद्यः । शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् ॥ १९ ॥ सत्रासोत्कम्पम्-त्रासोत्कम्पौ च रतेः सकुलसंहारकविद्याजन्मश्रवणेन । स्फुरदिति० तरलतरा अतिचपला तारा अक्ष्णः कनीनिका तया आकुला अति- व्यग्रा दृक् नयन यस्या सा तस्या चञ्चलकनीनिकाऽऽकुलनयनायाः अधीराक्ष्याः पारिप्लवनेत्रायाः स्फुरद्रोमोद्भेदः समुद्गद्रोमाञ्चः भयेन आन्तरभीत्या उत्कम्पौ उदितवेपथू यौ उत्तुङ्गौ अत्युच्चौ स्तनौ तयोर्युगं युगल तस्य भरः भारस्तस्यासक्त्या आक्रान्त्या सुभगः रमणीयः गुञ्जन्ती मणिवलये माणिक्यविरचिते करपरिधेये भूषणे ययोस्तादृश्यों ये दोर्वल्ली हस्तलते ताभ्यां रचितः कृतः परीरम्भः ससम्भ्रमा- लिङ्गनम् मोदं हर्षं जनयति सम्मोहयति विषयान्तरस्मरणवैधुर्यं च करोति । रोमा- ञ्जोदययुतः सभयतया कम्पमानकुचयुगभारासक्तिकृतसौभगशाली । चलकनीनिका- कुलिनयनाया अधीराक्ष्याः ( अस्या मम प्रियायाः ) अयं परीरम्भः मम हर्षं प्रथयति विषयान्तरवैमुख्यं चापादयतीत्याशयः । अत्राधीराक्ष्या इति विशेषण- रति—( भयसे कांपकर ) आर्यपुत्र, रक्षा करो, रक्षा करो । (स्वामीसे लिपट जाती है) काम—( स्पर्शसुखका अनुभव करके ) ( स्वगत ) भयसे तरलाक्षी प्रियतमाका यह रोमाञ्चित, भयकम्पित स्तनके सर्वाङ्ग आलिङ्गनसे सुभग, सशब्द कङ्कण भुजाओं द्वारा विहित यह आलिङ्गन आनन्द भी देता है और हृदयको सम्मोहित भी कर रहा है ॥ २० ॥