प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः ४३ आदेशः । तथा हि मदधिष्ठितैरिदानीम्— वेश्यावेश्मसु सीधुगन्धिललनावक्रासवामोदितै- र्नीत्वा निर्भरमन्मथोत्सवरसैरुन्निद्रचन्द्राः क्षपाः । सर्वज्ञा इति दीक्षिता इति चिरात्प्राप्ताग्निहोत्रा इति ब्रह्मज्ञा इति तापसा इति दिवा धूर्तैर्जगद्वञ्च्यते ॥ १ ॥ ( विलोक्य ) कोऽप्ययं पान्थो भागीरथीमुत्तीर्य सांप्रतमित एवाभि- देशस्यावर्त्तनम् ) तत्-आदेशस्य पालनीयत्वात् । वशीकृतभूयिष्ठा-अधिकांशेना- धीनतां गमिता । सम्पादितः-पूर्णः कृतः। स्वामिनः-महामोहाख्यस्य प्रभोः । मदधि- ष्ठितैः-मया नियम्यमानैः मया स्वाधिकारे रक्ष्यमाणैरित्यर्थः, इदं धूर्त्तैरित्यग्रे वक्ष्य- माणस्य विशेषणम् । यतो धूर्त्तः सर्वतः स्वजालं विस्तार्य स्थितमतो मया स्वामि- कार्यं कृतकल्पम्, मम दम्भस्यानुचराणामनुच्छेद्यजालेभ्यो बहिर्गमनस्याशक्य- क्रियत्वादिति भावः । वेश्यावेश्मस्विति० वेश्यावेश्मसु वाराङ्गनागृहेषु सीधु मद्यं तस्य गन्धो यत्र तादृशानां ललनावक्त्राणाम् आसवा मद्यानि तैरामोदितैः लब्धप्रसादैः सुरागन्धवद्- रमणीमुखार्पितमदिरापानमत्तैः धूर्त्तैः वञ्चकर्ममानुजीविभिः निर्भरमन्मथोत्सवरसैः सततप्रवृत्तरतिक्रीडाऽऽनन्दैः उन्निद्रचन्द्राः प्रकाशयुक्तशशाङ्कोद्भासिताः क्षपाः रात्रीः नीत्वा क्षपयित्वा दिवा दिने सर्वज्ञाः सर्वशास्त्रज्ञा इति दीक्षिता यज्ञप्रवृत्ता इति चिरात् बहोः कालात् प्राप्ताग्निहोत्राः अग्निहोत्रिणः इति ब्रह्मज्ञाः आत्मज्ञानवन्त इति तापसाः तपश्चर्य्यारता इति च प्रकारैरैरेभिः जगत् संसारः वञ्च्यते प्रतार्यते । ममानु- जीविनो वञ्चकाः निशासु वेश्या सद्मनि गत्वा तन्मुखार्पितमद्यं च पीत्वा सुरत- क्रीडाप्रसक्ता भूत्वा दिने वञ्चनाचातुर्येण स्वस्य सर्वज्ञतां दीक्षितभावं गृहीताग्निहोत्र- व्रतत्वं ब्रह्मज्ञभूयम् विधीयमानतपस्यत्वं च प्रचार्र्य विश्वं वञ्चयन्तीत्यर्थः । वञ्चन- पटुत्वेनात्मनः खरूपं गोपयित्वा तैस्तैः प्रकारैरात्मानं ख्यापयन्तीति भावः । शार्दूल- विक्रीडितं वृत्तम् ॥ १ ॥ पान्थः-पथिकः, यात्रीत्यर्थः । भागीरथीम्-गङ्गाम् । उत्तीर्य-नावा तीर्त्वा । स्वामीका आदेश हमने पूरा कर दिया है । क्योंकि हमारे आदमी अब वेश्याओके घरोमे मद्यगन्धयुक्त स्त्रीजनके मुखासवसे मस्त होकर सानन्द कामक्रीडासे चांदनी राते बिताकर दिनमे अपनेको सर्वज्ञ, दीक्षित, अग्नि- होत्री, ब्रह्मज्ञ तथा तपस्वी घोषित करके दुनियाँको ठग रहे है ॥ १ ॥ ( देखकर ) यह कोई पान्थ भागीरथी पार कर इस समय इधर ही आरहा है,