प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

७२ प्रबोधचन्द्रोदयम् तेन कुरुक्षेत्रादिषु तावद्देवेन स्वप्नेऽपि विद्याप्रबोधोदयो नाशङ्कनीयः। महामोहः—साधु संपादितम् । महत्खलु तत्तीर्थ व्यर्थीकृतम् । चार्वाकः—देव, अन्यच्च विज्ञाप्यमस्ति । महामोहः—किं तत् । चार्वाकः—अस्ति विष्णुभक्तिर्नाम महाप्रभावा योगिनी । सा तु कलिना यद्यपि विरलप्रचारा कृता तथापि तदनुगृहीतान्वयमालोकयितुमपि न प्रभवामः। तदत्र देवेनावधातव्यमिति । महामोहः—( सभयमात्मगतम् ) आः, प्रसिद्धमहाप्रभावा सा योगिनी स्वभावाद्विद्वेषिणी चास्माकं दुरुच्छेद्या सा । भवतु । ( स्वगतम् ) कार्य- कुरुक्षेत्रादिषु-महाभारताख्ययुद्धभूमितया प्रसिद्धं क्षेत्रं कुरुक्षेत्रं तत्प्रभृतिषु तीर्थ- स्थानेषु । देवेन-भवता । स्वप्नेऽपि-कदापि । विद्याप्रबोधयः-ज्ञानजन्म । आशङ्क- नीयः-सम्भाव्यः । सम्पादितम्-कृतम् । महत्-प्रधानम् । तत्-कुरुक्षेत्राख्यम् । व्यर्थीकृतम्-अका- र्यकारिजनितम् । विज्ञाप्यम्-बोधनीयम् । महाप्रभावा-अतिशयितसामर्थ्यशालिनी । योगिनी-सिद्धिमासाद्य परोच्चटन ।- दिकर्मपरा । सा-विष्णुभक्तिः । विरलप्रचारा-स्तोकसञ्चारा । तदनुगृहीतान्वयम्- तत्कृपापात्रजनवंशम् । ( साक्षात्तत्कृपापात्रस्य कथा दूरे तिष्ठतु, तयाऽनुगृहीतस्य जनस्य वंशे जन्मग्रहणमेवास्माकं प्रवेशं वारयितुमलमिति भावः ) आलोकयितुम्- द्रष्टुम् , किं पुनः स्प्रष्टुमिति भावः । प्रभवामः-समर्था भवामः । अत्र-विष्णुभक्त्याः प्रभावविषये । देवेन-भवता । अवधातव्यम्-ध्यानं प्रदेयम् । प्रसिद्धमहाप्रभावा-ख्यातप्रचुरसामर्थ्या । सा-विष्णुभक्तिः । स्वभावात्-अकृत्रि- अतः इन स्थानोंमें और कुरुक्षेत्रमें विद्याप्रबोधोदयकी आप आशङ्का न करें । महामोह —ठीक किया । बड़ा भारी तीर्थ व्यर्थ कर दिया । चार्वाक—महाराज, कुछ और निवेदन करना है । महामोह—वह क्या है ? चार्वाक—विष्णुभक्ति नामकी एक योगिनी है जिसका बडा प्रभाव है। यद्यपि कलिने उसे विरलप्रचार कर दिया है, फिर भी उसके द्वारा अनुगृहीत वंशकी ओर हम देख भी नहीं पाते हैं । आप इस पर ध्यान दें । महामोह—( डरकर-स्वगत ) आः ! वह योगिनी बडी प्रसिद्ध प्रभावा है और हमारे ऊपर स्वभावतः द्वेष भी रखती है, उसका नाश हमें करना चाहिये । ( प्रकाश )