भारतकोश
प्रासाद मण्डन (मण्डन सूत्रधार - मन्दिर निर्माण, शिखर, मण्डप एवं वास्तु लक्षण सटीक)

प्रासाद मण्डन (मण्डन सूत्रधार - मन्दिर निर्माण, शिखर, मण्डप एवं वास्तु लक्षण सटीक)

Prasada Mandanam of Sutradhara Mandana with Commentary

मण्डन सूत्रधार (महाराणा कुम्भा के प्रधान वास्तुकार) द्वारा

DevanagariHindipublished278 पृष्ठ

पृष्ठ 143, कुल 278 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 143

१०४ प्रासादमण्डने गंधमादन प्रासाद के भद्र के ऊपर से एक उरःशृंग कम करके उपरथ के ऊपर एक २ शृंग चढ़ावें, तो सर्वांगसुन्दर नाम का प्रासाद होता है। इसके भद्रके ऊपर एक २ उरःशृंग फिर चढ़ावे तो विजयानन्द नामका प्रासाद होता है ॥३१॥ शृंगसंख्या-कोणे ८, प्ररथे १६, रथे ८, भद्रे ८ उपरथे ८, प्रत्यंग ८, एक शिखर कुल ५७ २३-सर्वांगतिलक प्रासाद- मत्तालंवयुतं भद्र-मुरुशृङ्गं परित्यजेत् । शृङ्गद्वयं च छाद्योर्ध्वे सर्वांगतिलकस्तथा ॥३२॥ विजयानंद प्रासाद के भद्र के ऊपर से एक २ उरुशृंग कम कर के मत्तालंब (गवाक्ष) बनावें और इस गवाक्ष के छाद्य के ऊपर दो शृंग रक्खें, तो सर्वांग तिलक नाम का प्रासाद होजाता है ॥३२॥ शृंगसंख्या-कोणे ८, प्ररथे १६ रथे ८ उपरथे ८, प्रत्यंग ८, भद्रे और गवाक्षे १६, एक शिखर कुल ६५ शृंग २४-महाभोग प्रासाद- उरुशृङ्गं ततो दद्यान्मत्तालम्बसमन्वितम् । महाभोगस्तदा नाम सर्वकामफलप्रदः ॥३३॥ सर्वांग तिलक प्रासाद के गवाक्ष वाले भद्र के ऊपर एक २ उरुशृंग अधिक चढ़ाने से महाभोग नाम का प्रासाद होता है। यह सब कार्य के फल को देने वाला है ॥३३॥ २५-मेरुप्रासाद- कर्णे रथे प्रतिरथे शृङ्गमुपरथे तथा । मेरुरेष समाख्यातः सर्वदेवेषु पूजितः ॥३४ इति नवाङ्गा नवप्रासादाः । कर्ण, रथ, प्रतिरथ और उपरथ इन सबके ऊपर एक २ शृंग अधिक चढ़ावे तो मेरु नामक प्रासाद होता है, यह सब देवों में पूजनीय है ॥३४॥ प्रासादप्रदक्षिणा का फल-- 'प्रदक्षिणात्रयं कार्यं मेरुप्रदक्षिणायतम् । फलं स्याच्छैलराज्यस्य मेरोः प्रदक्षिणाकृते ॥३५॥ १. 'प्रदक्षिणात्रये स्वर्गं-मेरौ पुंसां च यत्फलम् । इष्टकाशैलजे मेरौ तत्फलं प्रदक्षिणाकृते ॥' इति पाठान्तरे ।