प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - प्रतिमा-दर्शन एवं सम्पूर्ण ७ अङ्क सान्वय सटीक)

( 150. ) रामः—भगवन् ! किं हिमवति प्रतिवसन्ति ? रावणः—अथ किम् ? रामः—तेन हि पश्यतु भवान् । सौवर्णान् वा मृगांस्तान् मे हिमवान् दर्शयिष्यति । (भिन्नो मद्बाणवेगेन क्रौञ्चत्वं वा गमिष्यति ।) (१२) रावणः—(स्वगतम्) अहो असह्यः खल्वस्यावलेपः । (प्रकाशम्) अये विद्युत्सम्पात इव दृश्यते । कौसल्या-मात- रिहस्थमेव भवन्तं पूजयति हिमवान् । एष काञ्चनपार्श्वः । रामः—भगवतो वृद्धिरैषा । सीता—दिष्ट्याऽऽर्यपुत्रो वर्धते । रामः—न न, तातस्यैतानि भाग्यानि यदि स्वयमिहागतः । अर्हत्येष हि पूजाया लक्ष्मणं ब्रूहि मैथिलि ॥ (१३) शब्दार्थ - श्रुतीः = वेदो को । अतिक्रम्य = छोड कर । स्पृहा=इच्छा भ्रष्टाया = समाप्त हुए । पितृमत्ताया = पिता की जीवित स्थिति के आगम. = शास्त्र । अल परिहृत्य = मत छोडिए । निवपनक्रियाकाले=पिण्ड दा के समय मे । पितॄन् = पितरो को । अनादरतः = अपमानपूर्वक दिया गया विशेषार्थम् = विशिष्ट बात को । विरूढेषु = उगने वालीवस्तुओं मे । दर्भाः = कुश घास । श्रोप वीषु = वनस्पतियो मे । कलाय = मटर । शाकेषु = सागो मे मत्स्येषु = मछलियो मे । महाशफरः=बड़ी पोठी मछली, जिसके शरीर चमक होती है । वार्ध्रीणसः = एक पक्षी, जिसकी गर्दन, सिर, पैर और प क्रमशः नीले, लाल, काले और श्वेत वर्ण के होते हैं, "नीलग्रीवो रक्तशी कृष्णपादः सितच्छदः । वार्ध्रीणसः स्यात् पक्षीश. ।" खड्गः = गैंडा विहिता. = निश्चित या विधान किए हुए । वा = अथवा । अवगतम्=जा गया । प्रभावसम्पाद्यम्=विशिष्ट तेजस्वियो द्वारा किया जाने योग्य । उभयर- =दोनो प्रकार से । सान्निध्यं=समीपता । साधयिष्यति=पूर्ण करेगा । तपसि= तप के । श्रान्ते=थक जाने पर । हिमवति= हिमालय पर । प्रतिवसन्ति=निवास करते है । श्रृङ्गे=शिखर पर । प्रत्यक्ष=साक्षात् वर्तमान । स्थाणु =शिव । पतितं =गिरने वाले । अम्बुपायिनः=जल पीने वाले । वैदूर्य=लहमुनिया रत्न । श्याम-पृष्ठाः=काले रंग की पीठ वाले । पवनसमजवाः = हवा के समान वेग वाले । काञ्चनपार्श्वा = इस नाम वाले ।