पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

५२८ पृथ्वीराजरासौ । [ आदि पर्व ] तुरे दंत जारी । करै गै विचारी ॥ परे भूमि थानं । कलं कूट जानं ॥ छं० ॥ ६४३ ॥ हयं षंड षंडं । धरं रुंड मुंडं ॥ लुथं लुत्थ मत्तं । कटं बंन भत्तं ॥ छं० ॥ ६४४ ॥ चुरंगी सु तत्तं । बरं सिंघ उत्तं ॥ मिल्है बत्थ आनं । दुअं संझ जानं ॥ छं० ॥ ६४५ ॥ खिल्लै जंम दंडं । गलं खग्गि बद्धं ॥ बरं सिंघ षेतं । परे बंध नेतं ॥ छं० ॥ ६४६ ॥ भयं पंच भीरं । कटे पास बीरं ॥ भगे दढ्ढ वामं । जिते चाहुवानं ॥ छं० ॥ ६४७ ॥ रू० ॥ ३२८ ॥ गाथा ॥ भग्गो दन्न नर सिंघं । जंगं जित्ताइं राए चौरंगी ॥ बाई दिसि बर बीरं । लग्गे जुड्डाइं भग्ग मग्गयं ॥ छं० ॥ ६४८ ॥ रू० ॥ ३२८ ॥ रसावळा ॥ * षग्ग साहिं नगा । सेन सेनं अगा ॥ सार धारं मगा । कूह कूहं बगा ॥ छं० ॥ ६४९ ॥ धाय यों ठंनकी । आहिरं घंनकी ॥ कंठ गौरं मता । बाहनी पी मता ॥ छं० ॥ ६५० ॥ बीर लुत्थं लुथं । मिल्ल बत्थं बथं ॥ तुहि तंतं अती । गज्जनोयं दंती ॥ छं० ॥ ६५१ ॥ नालि ज्यो कढ़ती । सूर यों बिढ़ती ॥ उड्डि लोहं नुहं । मिल्ल जोहं जुहं ॥ छं० ॥ ६५२ ॥ रू० ॥ ३३० ॥ ३२६ पाठान्तर :- भगो । बरसिंघं । बरसिह । जंग । जिताइ । राय । चउरंगी । वाइ । दीसि । लगे । मगाइ । मगाहूं ॥

• इस छंद का नामान्तर विमोह अर्थात् विमोहा भी है और वह दो २ रगण का होता है ॥ ३३० षगं । संग । सांहि । साहं । नंगा । सजे सैन अंगा । सजे सेन अंगा । सारं धार । कुंह कूह वमा । कुहं रूह वगा । विद्योयं ठनकी । अहीरन धनकी । अहिचं धनकी । कठंगी रमता । कंठंगी रमता । वारुणि पिमंत्ता । बारूणी पिमंता । परी लुथ लुथं । परी लुथा लुत्थ । मिलै बथ बत्थं । वथं । तुटीतंत अतीं । तुटी तंति अंती । गरजंत दंती । नालि ज्यौं कठंती । सूरणों वढंती । सूर ज्यौं बढती । उड़े लोह लोहं । उड़े लोह लोहं । मिलें जोह जोहं । मिले जोह जोहं ॥ इस रूपक के पाठान्तरों को विचारने से पाठकों को ज्ञात होगा कि वे कैसे २ अद्भुत और विद्वानों को भी भुला देने वाले हैं ॥