पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

१५६ पृथ्वीराजरासौ। [आदि पर्व काव्यजाति ॥ अरि तर वर तुंगो । कहनार्थे कुहारो ॥ कुल कमल प्रकासो । तेज तप्तो दिनेस ॥ दरसन रस सेवी । कामिनी काम मूर्त्ति ॥ पर वर प्रति पंचं । पालनं पार्थवानां ॥ छं० ॥ ७४८ ॥ रू० ॥ ३८२ ॥ अरिल्ल ॥ सूरिज ज्यौं तप सचु कमोदन । फूलत अंग महा मन मोदन ॥ भूपति भूप प्रतापन भारी । दृढ करि रावन ज्यौं अहंकारी ॥ छं० ॥ ७४९ ॥ रू० ॥ ३८३ ॥ श्लोक ॥ ज्ञानधर्मार्थकामंच । बल शत्रू सिंघासनं ॥ समारंभचित्तेश्चैवा । भिधानं अष्टधा स्मृतं ॥ छं० ॥ ७५० ॥ रू० ॥ ३८४ ॥ दूहा ॥ पाघ वीराजत सीस पर । जरकस जोति निचाय ॥ मनौं मेर के सिषर पर । रह्यौ अछ्प्पति आय ॥ छं० ॥ ७५१ ॥ रू० ॥ ३८५ ॥ ता पर तुररा सुभत अति । कहत सोभ कवि नाथ ॥ मनु सूरिज के सीस पर । धिषन धस्यौ धनु हाथ ॥ छं० ॥ ७५२ ॥ रू० ॥ ३८६ ॥ श्रवन विराजत स्वाति सुत । करत न बनै बषान ॥ मनु कमल पत्र अयज रहै। ओस उडग्गन आन ॥ छं० ॥ ७५३ ॥ रू० ॥ ३८७ ॥ कंठ माल मोतीन की । सोभत सोभ विसाल ॥ मेरु सिषर पारस फिरत । जानि नखिचन मान ॥ छं० ॥ ७५४ ॥ रू० ॥ ३८८ ॥ मिस भौंने सु मयंक मुख । निपट विराजत नूर ॥ मनौं वीर उर काम को । उगे आनि अंकूर ॥ छं० ॥ ७५५ ॥ रू० ॥ ३८६ ॥ भाषां । चैव । ध्यायते । विनयं । जनं । ग्याता । सर्व्वज्ञं । पातकं । शरीरे । सरीरे । सोभ्यते । सोभते । अष्टं । वृत्तिक्षमपि लक्षणै ॥ ३८२ पाठान्तर :-अति । धर तुंगौ । कट्टनार्थे । कुठारौ । प्रकाशौ । तप्तौ । दिनैसः । सैवी । मूर्त्ति । पंच । पार्थवाना ॥ ३८३ पाठान्तर :-सूरिज । सुरज । ज्यो । ज्यौं । शत्रू । फूलति । भूर्प । ह्यौं ॥ ३८४ पाठान्तर :-ध्यानं । सत्रु । सिंघासनं । वत्ते चैव । अभिधानं ॥ ३८५-८६ पाठान्तर :-शीस । ज्योति । कै । शिषर । शिषर । परि । अह्व्यति । अष्टपति । जूरा । सैभै मनुं । मनौ । सूरिज । मनौं सूरज । कै । शीस पर । परि । धषन । विराजित । षषांनं । मनौ । मनौं । अयजु । रहे । औस । पयोफन । पयोकर्ण । आंनि । शोनत्व । शौभ । विशाल । सोभति । मेर । शिषर । पास । जनन । द्विज्जन । मिसि । निषट । मनोँ । कांम । कै । ऊगे । उगै । आंनि । अंकूर ॥