पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

१८८ पृथ्वीराजरासौ । [ दसम समय ८ चल चले सपत सायर अधर *। इंद्र नाग मन कवन कहि ॥ गिर धर चलंत पग मलनमल । लेन बेद अवतार गच्छि ॥ छं० ८२ ॥ रू० १० ॥ भुजंगी ॥ धरें गैन सीसं चले बेद रीसं । गदा मुद्गरं दंत पारंत चीसं ॥ पगं पिठ नठं कमठं डरानं । थके बेद ब्रह्मा कमठं भजानं ॥ ८३ ॥ भगे जोग जोगं छुटे यांन थानं । छुटे विश्व लोकं मच्चा लोक जानं ॥ फटे कन्न रानं प्रथी लोक जानं । चितं रक्त लोकं भ्रमं लोक मानं ॥ ८४ ॥ पुल्ले पिच लोकं ब्रह्मं लोक देवं । * * * * ॥ सिवं कूट थानं घरं थान लोकं । जहू रस्त लोकं परे सत्य सोकं ॥ ८५ ॥ परे दिव्य लोकं सुरंगं सु पाखं । ब्रह्मं राषिसं लोक भग्गेस काखं ॥ परे निठ तठं कमठं रच्छानं । चले दैत संषं जुटे बेद रानं ॥ ८६ ॥ ब्रह्मसा भजानं न जानं कि जानं । धरंजा फटानं ग्रहं निष्ठ भानं ॥ परे लोक सोकं करे देव कुक्कं । डकं डक्क बज्जी करै ईस डक्कं ॥ ८७ ॥ ग्रहे ब्रह्म खिद्धं धरै बेद मुषं । गजे जोग सट्टी हुवं दैत दुषं ॥ करे मच्छ रूपं धरै धार धूपं । छिले सत्तयं सायरं अंध कूपं ॥ ८८ ॥ परे छोनि छक्कं विक्छक्कं बरानं । करे कुंभ नहं विच्छहं सुनानं ॥ तच्छां संषनं पानि संषा सुरानं । नहीं पाव संषं प्रलंबंध बरानं ॥ ८९ ॥ ११ पाठान्तर :- धरे । गैन । चलै । मुद्दर । मुद्दरं । पंग । पिठ । नठं । नंढं । कमठं । झरानं । थकै । ब्रम्हा । कमठं । भगे । जोग जोगं । छुटे । छुदै । विश्वलोकं । महालोक । चानं । ज्ञानं । फदै । कंच । प्रिथी । पृथी । जानं । चित । लौकं । ध्रमं । लौक । मानं । पुल्लै । लौकं । ब्रह्यनलोक । ब्रह्मनलोक । दैवं । * * यह तुक किसी पुस्तक में नहीं मिली । फूट । यांन । लोकं । जहूरस्त । जहुरस्त । नौकं । परै । सत्यको । सौकं । सौकं । लौकं । सुरंग । ब्रह्म । ब्रह्मं । लौक । भगे । परै । निठ । तठ । तठं । कमठ । कमठं । रंहानं । राहानं । चलै । सषं । जुटै । वैद । ब्रह्ममां । बृहंमा । जांन । फटांन । गृहं । निठ । निठं । ठ । जानं । शोकं । कौकं । कोंकं । डक । बजी । इस । डकं । यहै । लिद्धु । घरे । बंद । मुपं । गजै । जोगि । सठी । हुव्रां । हुअं । दुपं । मम्र । धरै । रूपं । डूबं । छिल्लै । सतयं । अध । परै । छौनि । थकं । छुकं । विक्छेकं । विछुकं । करै । कुभ । नंद । विह्रदं । सुरानं । पांनि । सुरांनं । नही । संष । शंषं । प्रलवं । प्रलंब । धुमर । धुमरं । चंवर । अब । दभी । मम्र । पौडस । कला । सुभी । धरै । गैन । मैभ । पांन । लरै । आउदानं । मनौ । मनौ । असुर । वासुर । सत । सुत्त । करकंत । मच्छी । कटि । कटि । मकुं । मनी । मनौ । आउधं । बजि । जनु वज्र वक्रं । बज्जि । वक्रं । धपै । पांनि । फटै । कैटं । कठै । पैट । मम्रं । सुर वैद । वैदं । धरै । चलै । ब्रह्म । यांन । किए । बजं । बज्ज । पुरात । वृष्टि । दृष्ट । दैवं । सुरब्रह्म । सैवं । † बूँदीवाली में इस तुक के दोनों पाठ उलट पुलट हैं । मुष । वैद । पानि ।