पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

१६२ पृथ्वीराजरासो। [ दसम समय १२ भुजंगी ॥ इतें चक्रधारी कियो चक्र रूपं । उतें कुंभनी कुंभ सा दैत्य भूपं ॥ उतें दानवं बोल† बोले करारे । इतें देवता गज्जयं सार भारे ॥ १३१ ॥ रिषं छथ्य सादिष्ट दोनी असीसं । तिनं वज्रमै कोप दानव्व दीसं ॥ कुकी जोगमाया बकी थान थानं । रटैं नारदं तुंवरं ब्रह्मगानं ॥ १३२ ॥ कियौ कुंभ कोपं चली संग साधा । इतें इंद्र ब्रह्मादि सब देव धाया ॥ षरे देव देवाधि चारय्य चुरे । धजा की पतापं लगी धूरि धूरे ॥ १३३ ॥ कुट्यौ पह पीतंबरं कटि कुट्टी । मनौ स्याम आकास तें बीज तुट्टी ॥ हुए सिद्ध्यलं देव दानव्व धाए । करे रूप अनेक अनेक काए ॥ १३४ ॥ तबै भूत बेताल नच्चैति घाए । धरे षाग चीगूल अनेक धाए ॥ ततय्ये ततय्ये नच्चै तार विट्ठी । कतय्ये कतय्ये कहै देव क्रिद्धी ॥ १३५ ॥ परय्ये परय्ये कियं आर पारं । मनय्ये मनय्ये कियं दैव मारं ॥ असित्ते असित्ते हुए एक सेनं । यसत्ते यसत्ते महादेव मेनं ॥ १३६ ॥ अलुझे अलुझे करी अंत झुझे । हुए देवता दानवं अंग दक्षे ॥ फिरे रय्य सा देव कीनं अनूपं । षरे रय्य अप्पं करे कच्छ रूपं ॥ १३७ ॥ न लग्गै न लोहं न संगी न सारं । न अस्त्रं न लेपं न छेपं न पारं ॥ फिरे चक्रधारी सु राषीस छंदं । किए एकठे एक एकं मुनिंदं ॥ १३८ ॥ हुए चक्र अनेक अनेक भारी । मरे राषिसं छंद दैत्यान मारी ॥ इसौ एक अज्जेज जुद्धं अनूपं । हुयं देव देवा सुरं कंक रूपं ॥ १३६ ॥ इसं कच्छरूपं रूप ओप्यौ अपारं । धरा पिष्ठ रषी स्रापं सु धारं ॥ जुगं अंत दानव्व भूमी उपारी । तबै कोल रूपं कियौ श्री मुरारी ॥ कुं० ॥ १४० ॥ रू० ॥ १८ ॥ १८ पाठान्तर :-इतै । कियै । उतै । कुंभनि कुंभ । सा दैत । भुपं । उतै ।†-बूँदीवाली पुस्तक में नहीं है । बालै । बोलैं । करारे । इतै । दैवता । सज्जिय । भारे । रिष । हथ । तिमं । मैं । कोप । दानव । जोगमाया । यांभ । यांनं । रटैं । रहे । नारदं । तुस्वरं । ब्रह्मगानं । कीयौ । कौपं । इतै । इद्र । सादेव । षरै । चास्य । थुरैं । धुरि धुरै । कुट्यां । यह । पीतंवर । कटि । कुटी । मनौ । श्याम । तैं । हुवै । सघलं । सतलं । दैव । दांनव । करें । अनेक । आये । कार्ये । तबै । भुत । वैताल । नचैत्रि धाए । नच्चै त्रि धाई । षरै । षग । त्रिसूल । अनेक । अनेकं । अघाई । धाई । ततयै । ततये । नचै । नचैं । तारि । विट्ठा । कतयै । कतथ्ये । कहै । दैव । क्रिधौ । परयै । षरथे । मनयै । मनये । दैव । असितै । असिते । हूंए कैक सेनं । हुए केक सेनं । यसितै । यसिरुते । मनं । अलुझै । अलुझे । झुझै । झुफे । हुवै । दैवता । दांनवं । दझे । दफै । फिरै । रथ । दैव ।