पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

यहाँ प्रस्तुत पृष्ठ का पंक्ति-दर-पंक्ति लिप्यंतरण (transcription) है:

२२२ पृथ्वीराजरासौ । [ दसम समय ४२ ॥ वृधु नाराच ॥ जिते जितेक धाम धाम काम कामनी मनं। तिते तिते सुरासुरेस सूच भामिनी गनं ॥ ३२६ ॥ रते रते धने धने बने बने बनंचरं । चिभंग वंस अव्वयं, श्रवन्नं लग्गण घरं ॥ ३२७॥ मुकंटयं मयूर चंद्र सीसयं सुनुष्षयं । सु गोपिका सु गोप बाल तालयं सु सप्पयं ॥ ३२८। पतीव्रतं सुध्रम्म धाम भामिनी सुभग्गयं । अपत्ति ईसनी सयं सु पातकं सु ल्गगयं ॥३२८॥ सु मोह म्रग्ग काम म्रग्ग कामिनी बुलत्तियं । अमोह मोह मारगे अलोकतक्कं जत्तियं ३३० अपत्ति सुत्त कुंडि स्वामि वाम वाम मारगे । कहंत चंद भेदयं अकज्ज वप्पु सारगे ॥ ३३१ ॥ तमेव भ्रम्म धामयं सुध्रम्म धामयं सुनं। तमेव काम कामयं सुकाम * कामनी गनं ॥ ३३२ ॥ तमेव देव देह चंस देह हंस वेदनं । तमेव ख्रब्ब अव्वयं सु सर्वदा सु भेदनं ॥ ३३३ ॥ तमेव लोक लोक लज्ज भज्जनं सदा हरी। तमेव सुष्ष दुष्ययं सु माधवं अहं करी ॥ ३३४ ॥ तमेव दिष्ट दुष्ट पुष्ट दुष्टनं प्रतीयते । तमेव सत्ति सत्ति बाद गोपिका महं गते ॥ छं० ॥ ३३५ ॥ रू० ॥ ८५ ॥ गाथा ॥ इच्छ सु नाम ग्रहनं । नत्थं यत्तेसि कचन कारन यं ॥ यत्ते पतंग दीवे । हं माधव माधवं देवं ॥ छं० ॥ ३३६ ॥ रू० ॥ ८६ ॥ ८५ पाठान्तर :- छंद वृद्धि नाराच । जित । जितैक । धांम धांम । कांम । कामि । कामिनी । तितै तितै । सुरासुरैसु । सुत्र । रतॆ रतॆ । घनै घनै । वनै वनै । वरं । रते रत घने वने वनं चरं । यवयं । अवंच । लगए । सुकट्पं । मुकट्ठयं । मयूर । शीशपं । लपयं । गोपिका । गोपवाल । सुत्प- पयं । सुसरखयं । पतिव्रतं । ध्रंत । धांम । भगयं । अपति । इसनी । पातं । लगयं । मौह । मृग । म्रिग । कांम मृग । कांमृग । कांमिनी । बुलंतियं । अमोह । मोह । मारगै । अलोका । तरक । जतियं । अपति । सुत । स्वाम । स्वांम । वांम । वांम । मागरै । मागरे । भैदयं । अकज । वपु । सागरे । तमैव । तमैव । * बूंदीवाली में सुकाम शब्द नहीं है । तमैव । दैव । अस । दैह । वेदनं । तमैव । अब । सव । अबयं । अबदा । सबदा । भैदनं । तमैव । लौक । लौक । लज । भजनं । भंजनं । तमैव । सुष । दुषयं । तमैव । दुष्टयं । प्रतीपते । तमैव । त्यतिसानि । सति सति । गोपिक्का । गनै ॥ इस छंद का कहीं तो वृद्धि नाराच और कहीं लघुनाराज नाम लिखा मिलता है, जैसे कि इसी समय के रूपक ९ और १७ और २४ आदि में परंतु अभी तक कोई वृद्ध और लघु का भेद सूचक छंद नहीं आया है, जहां आवेगा वहां हम उसके विषय में कहेंगे। अभी यह समझ लेना चाहिये कि यहां तक उन में प्रमाणिका नामक छंद का लक्षण घटता है अर्थात् वह आठ ८ अक्षर और बारह १२ मात्रा =लगुलगुलगुलगु-का होता है कि जो परस्पर नामान्तर हैं। ८६ पाठान्तर :- गाहा । इछ । इच्छं । नांम । गहनं । नथं । पतैवि । पते । पतै । पतंगा दीवं । पतंग दीव । दैवं । वंदे ॥