पृथ्वीराजविजय महाकाव्यम् (कवि जयानक - अजमेर चौहान साम्राज्य एवं सम्राट् पृथ्वीराज इतिहास)

२८६ पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम्. सुग्रीवविभीषणौ रामे $\dots\dots\dots\dots$ [ग्र] (l.1) था लङ्कादाहसुखितसीता- दत्तया दृष्ट्या हनुमान्महाभाग्यवन्तमा $\dots\dots\dots\dots\dots\dots$ (l.2) सीतादृष्टि- रित्यर्थः ॥ ९1. मृडतनुरनुप्राणद्विश्र्वा भुजङ्गमजङ्घमा- भरणभरणी शम्भो:(?) प्रियङ्करणी दृशः . अजनयदमुं कौमारेण क्रमेण ततो॓करो- त्सुरहितकृत१ विष्णोस्साहायकं कपिकेसरी? . अनुप्राणज्जीवज्जगद्विश्वं यथा सा मृडस्य तनुरीश्वरमूर्तिर्वायुरूपा हर- स्य भुजङ्गमा एव जङ्घ(l.5)मान्याभरणानि तेषां भरणी पोषिका हरस्य ललाटदृष्टप्रभ्रेः प्रियंकरणी ज्वालाकैरी हनुमन्तम (l.6) जनयत् अयं हनु- मान्कौमारेण क्रमेण रामस्य विष्णोस्साहायकमकरोत् केसरी राजा ह$\dots$ $\dots$(l.7)त्कुमारः स्कन्दश्च दैत्यदलनाद्विष्णोरुपकारं कृतवान् . अयममुमि- त्यनयोर्मध्यादेकस्य पाठे $\dots\dots$ (l.8)रस्यार्थलभ्यत्वम् ॥ ९२. वैदेहीकिंवदन्त्या रघुपतिहृदयं लक्ष्मणस्याथ वक्ष- स्संजीवन्या विशल्यं(l.9) विरचयितुमयं द्विः पयोराशिमारे . यातायातं विधाताप्यधिवसति यतो विस्मयस्यातिभूमिं(l.10) भूमा(?)रंहो निरंहो वहति हनुमतस्संमतं तद्विमानम् ॥ सीतावृत्तान्तेन राम $\dots\dots\dots\dots$(l.11)जीवनौषध्या लक्ष्मणस्य च वक्षो विगतशल्यं कर्तुं द्वौ वारौ समुद्रस्य पारे गता[गतं] $\dots\dots$हृतुमान्ये- नाश्चर्यस्यातिशयं प्राप्तः तद्धनुमतो मनोहरं निरंहो निष्पापं रंहो $\dots\dots\dots\dots$ (l.13) धारयति ॥ 93. लङ्कायामपि चन्द्रशेखरधनुर्भङ्गीकिएश्यामिकां क्रान्तां दाशरथेर्भुजादिव मनोराज्योषशानीकृतात् . 1 Ms. तताक°. 2 Ms. lc. mark before 'क' but nothing is written on margin. 3 Ms. 'जीवि'. 4 Ms. 'जव'. 5 Ms. 'रय'.

orद्वेधा? It has two strokes: द्वैधा. Wait, let's look at द्विसहस्रसंख्यः: द्विसहस्रसंख्यःorद्विसहस्रसंख्यं? It has visarga: द्विसहस्रसंख्यः. Then क्षिप्तोच्छ्रिमार्गो(1.1): क्षिप्तोच्छ्रिमार्गो- wait, in line 12 the verse says:द्वैधाक्लृप्ताद्दिमार्गं. Commentary explains: बाणवर्षैर्द्वैधा द्विसहस्रसंख्यः क्षिप्तोच्छ्रिमार्गो(1.1). Wait, look at the dots: There are 5 small circles at the start of line 15: ......or•••••. In the image, they are small circles °°°°°or......? They are small circles/dots: ......(dots) in line 6:राक्षस्या••••••(1.17)लितां. In line 14: द्वैगुण्यविकासं ••••••••(1.23*). In line 15: •••••तस्य. In line 16: •••••••• ॥ ९५.`

Now look at verse 96: तेजोवधं रचयितुं रजनीचराणा

, (1.12), (1.13), (1.14), (1.15), (1.16), (1.17)! Yes! It goes 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17! So it's (l.4)or(1.4)? Notice: 1.4, 1.5, 1.6, 1.7, 1.8, 1.9, 1.10, 1.11, 1.12, 1.13, 1.14, 1.15, 1.16, 1.17! Folio 1, line 4 to line 17! Wait, look at the font for '1': In (1.4), the first character has a serif at the top left, like a digit '1'. In (1.10), it is (1.10)! Wait, in (1.11), it is (1.11). So it is (1.4), (1.5), etc. - wait, or (l. 4)? Look at the dot:

एकादशः सर्गः .• २८६ आ देवादिवसेश्वराद्दशरथं यावत्सदेश्ये¹ कुले सर्वस्मिन्नररत्नयमन्युश(1.18)मने प्रस्ताविते नाटके . स्वत्र स्वत्र महर्षिरेष भरतः पात्रक्रमे मेनका- मुख्यानाममरावतीमृग(1.19)दृशां शिक्षागुरुर्लक्ष्यते ॥ सूर्यात्प्रभृति दशरथं यावत्समानदेशे कुले आकाशस्थिते इत्यर्थः (1.20) अनरव्यहन्तुर्दशासनस्य वधादनरत्नयमन्युशमननाम्नि नाटके आरब्धे सति मेनकादीनामप्सर(1.21)[सां स्व]स्मिन्स्वस्मिन्पात्रक्रमे भूमिकारम्भे शिक्षा- गुरुरेषं लक्ष्यते ॥ 100. सेयं देव तिलोत्तमा स्व(1.22) — ‿ ‿ — — क्षमायात्थर्चा(?)⁴- चेतावायतनारविन्दमुकुलौ लावएयरूपश्रियोः . अस्थानाभि(1.23**⁷⁹)निवेशतां न दधतुः सुन्दोपसुन्दौ ‿ — स्पृष्टौ तन्नशसोरनाम ————— ॥ •••(1.1)न्द्योस्संन्धिन्नोर्यशसो राम••••••शार्थं⁶ प्रकटावमृतघटा- •••••••••••(1.2)त्तः स्तनयोस्सौन्दर्यात्सुन्दोपसुन्दयोस्तिलोत्तमायामनु- रागो नास्था[ने]••••••••••••(1.3)धिका तिलोत्तमा ॥ 101. अस्याः पश्य विदेहराजतनयानेपथ्यलीलायित- स्व - - ‿ ‿ - ‿ - ‿ ‿ ‿ -(1.4)ह्लादं रघुस्वामिनः . एतस्यां निभृते दृशौ विनिहिते स्मृत्वोज्झितानीतया देव्या सेर्ष्यतया यथैषं न पुनः स्पृष्टो विशन्त्या भुवम् ॥ तिलोत्तमायास्सीतारूपाभिनयो रामस्य चित्तं तथा रञ्जयति यथेष्या⁸- वशा(1.6)दिव भूमिं प्रविशन्त्या रामेण न्यस्तां दृष्टिं स्मृत्वा त्यक्तानीत- यापि°सीतया रामः पुंनर्न स्पृष्टः ॥ 102.

1 Ms. °स्मदे°. 2 Ms. °मन्यु° lc. under 1. 20. 3 Scil. भरतः. 4 Is it °याः स्तनावे° ? 5 Ms. has पृ. रा. वि. on margin. 6 Ms °द्यंप्र°. 7 Ms. °मैष°. 8 Is it °तं स्वान्ते देव तथा परं जनयति ल्हा°?. 9 Ms. °यैप. ३७

२६० पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम् आव(l.7)र्जितो जनकराजसुताभिनीत्या नूनं तथायमनयाप्सरसात्र देवः । वाञ्छन्त्यरोचकितया (?) वरमेतमेव ज(l.8)न्मान्तरेष्वपि यथा स्ववशं विधाता ॥ सीतारूपाभिनयेन तिलोत्तमा रामस्तथा वशीकृतो यथा(l.9)रोच- कितयान्यस्मिन्नभिलाषाभावात्सा जन्मान्तरेष्वपि तमेव भर्तारं वाञ्छन्ती तमेव स्ववशं नय.........(l 10)पि स्ववशं करिष्यति इत्यर्थः ॥ 103. स्वरचितमिति प्राज्यं चित्तस्थितं पृथिवीभंटे भणति पृथिवीराजो जातो मुहुर्मुहुरुन्मनाः । नयनविषयं याता चित्राकृतिस्तु तिलोत्तमा तमपि विदधे चित्रन्यस्तं ︶— (l.12)विलोकिताम् ॥ पूर्वजन्मचरित्रं पृथिवीभटे वर्णयति सति राजोत्कण्ठितो जातः चित्रे स्थिता दृष्ट्वा तिलोत्तमा राजानमपि चित्रस्थितमिव चक्रे अतस्संभा- व्यते एकत्वमिव राजानं नेतु(l.14)मिच्छुः । अत्यनुरागाद्धि द्वयोरेकत्वं भ- वति ॥ 104. चक्रे राज्याश्रमपदमुनेर्सन्निधानेस्य सत्त्वै- वैंरत्यागस्स्वय(l.15)मिति दिशः किंवदन्त्या भ्रमन्त्या । यस्मिञ्जन्मप्रभृति भगवात्सन्निधत्ते [स्मरारि]- स्स्थातुं वाञ्छामंकृत हृद(l.16)ये तत्र तस्य स्मरोपि ॥ राज्यमेवाश्रमपदं तत्र मुने राजर्षेः पृथ्वीराजस्य संनिधाने सत्त्वैः प्रा- णि(l.17)भिर्वैरत्यागः कृत इति वार्तया भ्रमन्त्या हेतुभूतया यत्र चेतसि स्मरारिस्संनिहितः स्मरोपि तत्र चेत(l.18)सि स्थातुं संनिधानमकरोत् . 1 Ms. °न्त°. 2 Ms. °मेतदे°. 3 Ms. यद्याच्छाकिं° (?) 4 Ms. cross mark above °न्य°. 5 Ms. स्वयं सं. cross mark above सं°. 6 Ms. Read स्वचरित°. 7 Ms. °भटो. 8 Ms. चित्रा°. 9 Ms. Is it निमीशुरिवैकताम् ?. 10 Ms. °वैर°. 11 Ms. °स्त्यातुं. 12 Ms. °सक°.

एकादशः सर्गः . २६१ पूर्वोक्तस्य श्लोकस्य हेतुमतोयं श्लोको हेतुत्वेन व्याख्येय इति भद्रम् ॥ (l.19) 105. श्रीश्रीकण्ठचरित्रकाव्यविवृतौ विश्रस्य निश्वस्य च च्छायाभाजि. किरातकाव्यविवृतौ विश्रम्य रम्य(l.20)श्रियि . पृथ्वीराजजयाख्यकाव्यविवृतौ संवेशमिच्छाम्यहं शास्त्रक्षोदजखेद[मेदु]रमतिर्ज्योत्स्ना(l.21)भिधो लावणः ॥. श्रीलोलराजसुतपण्डितभट्टनोन- राजात्मजो विवरणेन स जो[नराजः] . सर्गे दशान्त्यमकरोत्सुखमत्र पृथ्वी- राजाख्यराजविजयाभिधकाव्यराजे ॥¹

1 Ms. ॥ प***** (l,23*).

[ द्वादशः सर्गः ]

[निपुणध्यानफ]ले¹ विलोचने . नृपतेः [सम]योपयोगिनं द्विगुणीभावमिवाधि[जग्मतुः] ॥(1.1) ............निपुणं कृत्वा ध्यानमेव फलं ययोस्ते नेत्रे सत्कालोप- योग्यं द्वै............(1.2)……..कामित्वादिति भावः ॥ १. अमृतप्रपया तया दृशो- र्विषयं भू(1.3)मिपतेः प्रयातया . यदियाय रुचिर्न मन्दता- मनुकूलो विविदे विधिस्ततः ॥ हर्षकारित्वाद(1.4)मृतपुष्करिण्या तिलोत्तमया राज्ञो नेत्रविषयमाग- तया रुचिमंन्दतां यन्न गता दर्शनतृप्तिर्नाभू(1.5)दित्यर्थः ॥ २. नयने श्रवणौ मनश्च य- त्सममेव व्यकसनमहीभुजः . विपुलीकृतलक्ष

द्वादशः सर्गः । २६३ प्रविवेश(l. 8) [विनिर्य]यौ च य- न्नयनाग्नेर्मेदनः पिनाकिनः । नृपतिं प्रबलप्रतापम- प्युपसर्पन्नव नात्रसत् ॥ ह(l. 9)रस्य नेत्राग्निं कामः प्राविशन्नेत्राग्नेर्यश्च निर्गतस्ततो महाप्रता- पमपि राजानं प्रवि(l. 10)शन्नात्रसत् । अग्निं सेवमानस्य तापत्रासाभा- वात् ॥ ४. मिलितभ्रमरालिकालिकं बहुभेदैः कुसुमैः (l. 11) कृतं धनुः । स्वकरादिव जिष्णुनाऽर्पितं क्षितिजिष्णोर्विजिगीषया वहन् ॥ मिलितेत्यारभ्योपर्कं (l. 12) र्तुमित्यन्तं कामवर्णनपरं कुलकम् ॥ भ्रमरालिरेव कालिका मेघपंक्तिरपि मिलिता यत्र त(l. 13)था वर्णवै- चित्र्याद्बहुभेदैः पुष्पैः कृतं धनुर्दधत् अतस्संभाव्यते क्षितिजिष्णो राज्ञो विजिगीषया(l. 14) हेतुभूतया इन्द्रेण स्वहस्तादिव दत्तम् तद्धि मेघपंक्तिसहितं बहुफलं च भवति, क्षितिजिष्णोरि(l. 15)ति साभिप्रायम् ॥ ५. अलिपंक्तिमयं मुहुर्मुहु- र्मकरन्दाङ्कितमास्पृशन्गुणम् । विरलाग्निशि(l. 16)खाधिवासितं- प्रतिपक्षेक्षणधूमधूसरम् ॥ भ्रमरमालामयं रजोयुक्तं गुणं पुनः पुनस्स्पृशन् अल्पाभि(l. 17)रग्नि- ज्वालोभिस्सहितो यः प्रतिपक्षस्य हरस्य नेत्रधूमस्तेन धूसरम् ॥ ६. 1 Ms. °ईमनः. 2 Is it °येश्च ?. 3 Ms. तीव्रप्रतापमपि crossed after °नं. 4 Ms. °नाश्रवस°. 5 See verse 8, below. 6 Ms. °सिताप्र°. 7 Ms. °यत्प्र°.

२६४ पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम्. त्रिदिवोपवने फलन्ति(1.18) ये तरवः पञ्च यथामनीपितम् • स्वयमेव समर्पितं नय- न्नृजुतां तैः कुसुमेषुपञ्चकम् ॥ ये(1.19) नाके वृक्षाः प्रार्थितं ददति तैरिव पुष्पशरपञ्चकं दत्तं ऋजुतां नयन् ॥ 7. उपकर्त्तुमुपेतमप्युमा(1.20)- मुपनीयाज्वलद्य एव माम् • तमसौ वरिवस्यतीत्यभू- न्मदनो योद्धुमनाः क्षमाभुजम् ॥(1.21) ••••••••व्योपकर्त्तुं प्राप्तमपि मां योदहद्देव तं हरमसौ राजा सेवत इतीव राजानं प्रहर्तुका(1.22)[म इव कामोभू ]त्. योद्धुमना इति पाठ आर्षः॥ 8. रजसा कपिशा दिशो बभूवु- र्धनुराकर्षति कौसुमं(1.23) [मनोजे] • [व]निता इव पत्युरप्सरो- विषयां वीक्ष्य हठप्रतारणाम् ॥ कामे पुष्पचापं कर्षति रँ(1.24**80)जसा कपिशा दिशो बभूवुः निज- स्य पत्युः पृथ्वीराजस्य तिलोत्तमा•••••••••••••(1.1) 9. शरगोचरतामनीतयो- र्नियतं शिक्षितमस्त्रविद्यया • पुरतो गुह[रामयो]--

1 Which is the अनार्य reading ? 2 Ms. °लता. 3 Ms. °ष्यावी°.
4 Ms. °रष्यम्. 5 Ms. °तिर°. 6 Ms. has पृ. रा. दा. on margin.

'? No, 'वि'? But it has a loop on the left like 'भि' or 'धि'? Wait, if it's 'व्य', then 'व्य(l.7)धात्'? But line 14 clearly has "हितवांस्तत..."! Wait, what prefix + हितवान् = ...हितवान्? अभिहितवान् (said) -> doesn't fit arrows! विहितवान् (placed/shot) -> विहितवान् fits! "शरान् विहितवान्" (shot arrows)! Wait, why is there something at the end of line 13? Look at line 13: "चतुर आशुकारी कामो मारणनामानं शरं वर्जयित्वा चतुरशरान्या-" Wait! Is that "-न्त्या-"? "-न् व्या-"? Wait! Could it be: "चतुरश्शरान् वि-"? Look at the end of line 13: It ends with hyphen! The characters are: च-तु-र-श्श-रा-न्- Then: या-? Wait, is it "व्या-"? Wait, what if it is: "चतुरश्शरान् व्या- / भि..."? No! Wait! "व्यापारितवान्"? No, it has "हितवान्"! Wait, is the letter at the start of line 14 'भि' or 'वि'? Look at 'वि' in 'प्रविष्टा': line

२६६ पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम्. अणिमानमतिप्रसादिता- द्द्युपतेर्जातुचिदाससाद सा . मतिमम्बुजनालवद्यत- श्शुचिसूक्ष्मां(l.12) प्रविवेश भूपतेः ॥ अतिसेवितादिन्द्रात्सा तिलोत्तमा कदाचिदणुत्वं प्रसादं प्रापत् यतो हेतोर्मृणा(l.13)लसूत्रवच्छुचिं सूक्ष्मां मतिं राज्ञः प्रविष्टा. अणुरेव हि सूक्ष्मं प्रविशति. इन्द्रश्च मृणालनालं .........(l.14*)अवंधे(?) प्रांविशदि- त्यागमः ॥ 14. सहजस्य तरोश्शरीरकृतै- र्हृदि रुद्धे कुसुमैर्मनोभुवा . मुमुदे मुखदेव(l.15)ता रमां नृपतेश्श्वाससमीरसौरभैः ॥ लक्ष्म्‍यास्सहजस्य तरोः पारिजातस्य पुष्पैश्शरीरीकृतैः कामेन रु(l.16)द्धे सति हृदि राज्ञो निश्वाससौगन्ध्यैर्मुखदेवता लक्ष्मीर्मुमुदे तुष्टा ॥ 15. अमरत्वमु - - - - रं*(l.17) प्रविशन्त्येव हृदि द्युयोषिता . नृपतेर्निमेषतां दृशा- वतिमात्रं बिभरांबभूवतुः ॥ .........प्रविशन्त्या सुरस्त्रिया देवत्वमिवोपायनीकृतम् य- स्माद्राज्ञो दृशौ निर्निमेषभावमवहताम् . देवा हि निर्निमेषाः ॥ 16. द्युवधूपरिरम्भसाक्षिणः प्रथमे स्त्री वयमेव भूभुजः .

1 Ms. ˚दर्मं. 2 Is it कृते वृत्रवधे प्रा˚? 3 Ms. रसा. 4 Ms. ˚दमा˚. 5 Is it ˚लमुपायनीकृतं ?. 6 Ms. ˚मेस्तौ.

द्वादशः सर्गः . २६७ इति नूनमहर्षि रोम्भि- र्मक(1 20)राज्ञांशुगपल्लवातयया ॥ आश्वासितलोत्तमालिङ्गनसाक्षिणो वयमेव स्मो भवामः इत्यतो हेतो- र्नू(1.21)नं रोमभिरहर्षि हृषितम् . अत्र हेत्वन्तरं संभाव्यते . कामशरपल्ल- वातैः . साक्षिण इत्यारोपः वि(1.22)शेषणेन नपुंसकता स्यात् ॥ १७. कतिचिन्नपतन्कणांस्ततो नयनाभ्याममृतं न्यपायि यत् . ‿ ‿ – ‿ ‿ –(1.23*)‿ – ‿ – ‿ ‿ – ‿ ‿ – [घर्मविन्द]वः ॥ राज्ञा तिलोत्तमादर्शनामृतं यत्पीतं ततः कणा एव .........(1.1) .........[ग]ण्डयोर्मध्ये घर्मकणाः पतिताः . नामी घर्मकणाः किन्तु पीतस्य(1.

२६८ पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम्. अपदेगमयद्विवर्णतां प्रथमो विप्लवका(l 7)रिणां स्मरः ॥ परिरक्षिता वर्णानां ब्राह्मणादीनां संस्थितियेन तं राजानमुपद्रवकारि- णामाद्यः कामो वि(l 8)भिन्नो वर्णो मुखरागो यस्य तद्भावमपदेनयत् . वर्ण- रक्षितुर्वर्णनाशनमनुचितमित्यर्थः ॥ २०. पदमै(l 9)न्द्रमुपेत्य दर्शित- स्सकलोस्मिन्नवनीतले पुरा . त्रिदिवप्रमदानुरागिणा स्वरभेदश्चरमन्तु जल्पिते ॥(l.10) ऐन्द्रं पदं प्राप्य राज्ञा भूतले स्वरभेदः स्वर्गाभेदः प्रथमं भूतले दर्शितः चरमं पश्चाज्जल्पिते(l.11) कथासु स्वरभेदस्स्वरसादो राज्ञा तिलोत्तमानुर- क्तेन दर्शितः ॥ २१. अयमेष्यति दिव्यमूर्त्तिता- मनुर(l.12)क्तस्त्रिदिवाङ्गनां प्रति . इति भूरमणस्य मानुषी प्रचकम्पे तनुरौपचारिकी ॥ तिलोत्तमाया(l.13)मनुरक्तोयं मानुषीं मूर्त्तिं त्यक्त्वा दिव्यां मूर्त्तिं पुन- र्ग्रहीष्यतीतीव राज्ञ औपचारिकी कार्यसिद्धय(l.14)र्थमभिनीता मानुषी तनुः कम्पते स्म ॥ २२. अविलम्बितमीयुरुष्णतां शिशिराः प्राक्प्रमदाश्रुशीकराः .(l.15) ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ शशिनस्स्थान इव त्विषा रवेः ॥

1 Ms. °र्णमु°. 2 Ms. °ज्ञा श्रौ°. 3 Ms. °रः प्रा°.

द्वादशः सर्गः . २६६ प्रथमं तद्दर्शनजाता हर्षबाष्पकणास्तूर्णं(l.16)[मुष्णत्वं] ग्रहीतुमैच्छन् अतस्संभाव्यते चन्द्रस्य स्थाने कामेन धृतस्य रवेस्त्विषेव तापिताः कामेन च(l.17)न्द्रो रोजसन्तापनार्थं सूर्यः कृतः तद्दीप्त्यैवोष्णा इत्यर्थः ॥ २३. हृदये लिखितां पुरः स्थिता- दपि चित्राद्दू(l.18)चिरां ददर्श यत् . अविदत्परमार्थतस्तत- स्स मनोराज्यमनोतिशायिनीम् ॥ अग्रस्थाच्चित्रादप्यति(l.19)रुचिरां हृदि लिखितां तां राजा यद्दृष्टवांस्ततो हेतो राजैनां मनोराज्येषु मनसा तिलोत्तमाभोगे(l.20)ष्वतिशायिनीं पर- मार्थतो जायामविदत् . उत्तरोत्तरमाधिक्यदर्शनात्कृपाधिक्यमनुचितमित्य- र्थः(?).(l.21) [अ]विदिति चिन्त्यम् ॥ २४. विकसन्मदने हरेः पदे सुमनश्चिन्तितकल्पपादपे . इति नित्यविकस्व(l.22)[रेवस]- स्त्रिदिवोद्यान इवास्य सा हृदि ॥ विकसन्मदनः कामो वृक्षविशेषश्च यत्र तथा हरेर्विष्णो(l 23**81°)- रिन्द्रस्य च स्थाने' सुमनसां सज्जन[ानां] चिन्तितेषु कल्पपादपे[षु]... .........(l.1) नित्यविकसिते नन्दनवन इव तस्य चित्ते सावसत् ॥ २५. स~---~~-- ----~-(l.2)ग्रहीत् . अनुरागरसच्च्युतोपि य- न्निमिलितः सात्विकभावसंप[दा] ॥ 1 Ms. °न्द्रा°. 2 Ms. °त्स्थि°. 3 Ms. °ष्ट्वां°. 4 Ms. °न. 5 Ms. °कसु°. 6 Ms. पृ. रा. on margin. 7 Ms. °न.

३०० पृथ्विराजविजयमहाकाव्यम्. ...........(l.3)नित्याभ्यां सफलं तत्प्रापत् . यत्सात्विकभावानां कम्पस्वेदादीनां...........संपत्तितोऽपि मिलितः ॥ 26. उदभिद्यत घर्मबिन्दुभिः प्रथमं चित्रकरस्य [कौशलात्?] . ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ -(l.5) रतु मध्यन्दिनदुन्दुभिध्वनिः ॥ चित्रक¹रस्य रवेरालेख्यकृतश्च कौ...........(l.6) 27. [Lines 7,8 missing] शेषं⁵ नयने न्यमज्जयत् ॥ चित्रमण्डपे पटहशब्दस्यानुवादिनि संप्रति शब्द इत्य........... (l.9)तसरासि दृशो निमग्ने मध्याह्नविध्यनुष्ठानार्थमवश्यगमनेन दर्शनविघ्न- संभावन.........(l.10) 28. अनुबन्धमवेक्ष्य तादृशं क्षितिभर्तुःसुरसुन्दरीं प्रति . गणयन्नपराधमात्मनो मनसीत्थं पृथ्वीभटो²भ्यधात् ॥ 29. उपमानपदे तिलोत्तमां यदि मन्त्री विदधे श्रियं प्रति . अपरीक्ष्य पुनस्तदीदृशं कथम(l.12)र्थं तदनू⁴दितं मया ॥ लक्ष्मीं प्रत्युपमानत्वे कदम्बवासस्तिलोत्तमां यदि विदधे तत्तदीदृश- मर्थम(l.13)विमृश्य तदेव मया कथमनुकथितम् . तिलोत्तमाकथैव³ कथ- मारब्धेत्यर्थः ॥ 30. 1 Ms. कार°. 2 Ms. °टोव्य . 3 Ms. No Comm. 4 Ms. °नूचि°. 5 Ms. °शेम°. lac. mark before °म°. but nothing on margin.

An exact, line-by-line transcription of the page into Markdown with Devanagari Unicode and line markers:

द्वादशः सर्गः . ३०१ इदमीदृगनर्थसंश(l. 14)यं कथमालेख्यगृहं च दर्शितम् . अनयन्मदनः शरव्यतां विशतो यत्र महीपतेर्मनः ॥ ईदृगीदृ(l. 15)शोनर्थविषयसंशयो यत्र तच्चित्रगृहं कथं मया दर्शितम् यत्र विशतो राज्ञश्चित्तं लक्ष्यतां कामो(l. 16)नयत् चित्तमभिनदित्यर्थः ॥३1. क ललाम तिलोत्तमा दिवः प्रभुता च क मनुष्यमण्डले . ◡ ◡ –² (l. 17)पुरुषस्य नेदृशी घटनेयं पुरुषोत्तमं विना ॥ दिवो ललाम भूषणं तिलोत्तमा क भवति [मनुष्यमण्ड](l. 18)ले ऐश्वर्यं क भवति पुरुषोत्तमं विष्णुं विना पुरुषस्य नेदृशी घटना भवांत ॥३२. [L

३०२ पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम्. स एव प्रथमं तिलोत्तमाना[म]·············(l. 23*)·········रि- ष्यति ॥ 34. विदधात्ययमुत्तमं यदि प्रभुभक्त्या पृथिवीबृहस्पतिः .(l.1) ‿ ‿ ‿ ‿ [तिलोत्तमा सदनं स्वामि]कृते प्रवेक्ष्यति ॥ पूर्वश्लोकार्थमेव प्रपञ्चयति . स्वामिभक्तयायं(l.2)············· [तिलो]त्तमा स्वयमेव स्वामिकृते गृहमेष्यति ॥ 35. नैतदाश्चर्यमित्याह ॥(l.3) ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ --- ‿ ‿ ‿ ‿ कचं सुराङ्गना . अजमिन्दुमतीमयेन वा वपुषा किं हरिणी न शिश्रि(l.4)ये ॥ ····························नाभ्यलषत् इन्दुमतीरूपेण हरिणीनाम्नी नाकस्त्री किं नाजमश्रयत् ॥(l.5) 36. ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ जितोपि मन्मथः . इममेकशरीरमेव किं हृदयस्थोपि न वेद शूलि(l.6)[नः] . ·············काम इमं राजानं हरस्यैकशरीरं[न वेद] . 37. तदवश्यमसौ तिलोत्तमा द्युनदीवावततार भूतलम् · 1 See p. 156, note 3. 2 Ms. 'यं'.

द्वादशः सर्गः . ३०३ अचिरादपि पत्युरेकता- मु(l.8)[पयाता] ¹‿हेवाहिनीपतेः ॥ तत्ततो हेतोर्गङ्गेव तिलोत्तमा निश्चितं भूतलमवतीर्णा सा वा(l.9)- [हिनीनां से]नानां नदीनां च पत्युर्नृपस्य समुद्रस्य चैक्यमुपयाताँ ² गन्ता . यातेः कर्तरि लुट् ॥ ३८. इति बुद्धि(l.10)बलेन दुस्तरा- दपि चिन्ताजल्धेस्समुद्धतः . वदतामिव धर्मनन्दनः प्रथमस्सत्यवतां व्यजिज्ञ(l.11)पत् ॥ दुस्तरादगाधादपि चिन्तासमुद्रात्पूर्वोक्तबुद्धिबलेनोद्धृतस्स पृथिवीभटो वदतां वाग्मिनामा(l.12)द्यो व्यजिज्ञपत् यथा सत्यवतां युधिष्ठिर आद्यः ॥ ३९. त्वयि पार्थिव चित्रपुत्रिका- चिरसंदर्शनबद्धलोच(l.13)ने ³ . स्मयमान इवादिपूरुषो रविरन्तर्गगनं विलम्बते ॥ हे राजंस्त्वयि चित्रस्त्रियाश्चिरं संदर्श(l.14)नार्थं कौतुकवति सति सा- श्चर्य इव तव पूर्वपुरुषस्सूर्यो मध्यगगनं ⁴ विलम्बं करोति ॥ ४०. क्षणमात्रमिवा(l.15)यमर्यमा तुरगाणां सुरदीर्घिकातटे . त्यजति व्यपनेतुमुद्यमं गगनाग्रक्रमणक्रमक्लमम् ॥ (l.16) :......श्वानां नभोल्लङ्घनखेदं निवारयितुमिव क्षणमादित्य उद्यम त्यजति ॥ ४१.

३०४ पृथ्वीराजविजयमहाकाव्यम् नलिनीमभितो(l. 17) ⏑ – – –¹ करसंस्पर्शवशेन भास्वतः . अवलोक्य निराशायात्मनि कृशिमानं जननी शनेरगात् ॥ सू (118)············[प]द्मिनीं दृष्ट्वा निराशयाशाभावेनेव श- नेस्सौरस्य जननी छाया ह्रस्वत्वं ग(l. 19)[तवती]·······माशाभावेनेति हेतूत्प्रेक्षणं . तृतीयासप्तम्योर्बहुलमित्यम्⁶ ॥ ४२. शनिमातरि पा(l. 20) ⏑ – – –. ⏑ ⏑ – – ⏑ तिमात्रमल्पताम् . लिखितैरिव चित्रदर्शिनि त्वयि पृथ्वीपतिभिः(l. 21) [प्रतीयते] ॥ ···········भर्तृसेवकैस्सह शनिमातरि च्छायायामल्पतां मं- ध्याह्नजातं ह्रस्वत्वं(l. 22)·············रिव राजभिश्चित्रं पश्यति त्वयि प्रतीयते . मध्याह्ने हि सेवका देवकार्यवशाद्विर(l. 23**82)लीभवन्ति ॥ ४३. इति चित्रगतामराङ्गना- मुखपेयूषमयूखमण्ड[लात्] . ⏑ ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – ⏑ – ⏑ ⏑ – – ⏑ (l. 1) राज भारती ॥ चित्रलिखिततिलोत्तमामुखचन्द्रमण्डलाद्राजने·········(l. 2) ४४. प्रथमानुचरस्मरेच्छया प्रतिमोक्तुं नृपसामवायिकान् . 1 Is it विकस्वरी ? 2 Ms. ॰रास्यमात्म॰. 3 Ms. ॰नेरपनी॰. र crossed out and ॰न॰ lc. under ॰ज॰. 4 Ms. ॰शमाशा॰. 5 Ms. ॰द्दुश॰. 6 Pāṇini, 2. 4. 84. 7 Is it पार्थिवानुगैः सह यान्त्यामति° ? 8 Ms. ॰च्छायाम॰. 9 Ms. ॰ताम॰.

वीटिकाम्? पिप्रिये? Wait, look at line 22: न जलार्द्रोपवनेन पिप्रिये ॥ At the bottom line:

1 Ms. ॰पात्सां॰. Cf. p. 3, note 3. 2 Ms. ॰तोषं॰. 3 Ms. ॰मरं॰. 4 Ms. ॰दीं॰. ३६ Wait, the number at the very bottom center is ३६ (page 36 of some signature or fascicle? Yes, sheet/signature 36).

Let's carefully verify every single line:

Header: द्वादशः सर्गः । ३०५

Line 2: पृथिवीवृ[त्त एव]--v-. Wait, let's check the scansion symbols: - - v - . Wait, are there four dashes? --v-. -> - - v - . Let's look closely at पृथिवीवृ[त्त एव]: प, ृ, थ, ि, व, ी, व, ृ, [, त्त, , ए, व, ], -, -, v, -. Yes, पृथिवीवृ[त्त एव]--v-.

Line 3: [L3