प्रियदर्शिका नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - चतुरङ्क शास्त्रीय नाटिका सान्वय सटीक)

१२ प्रियदर्शिकायां ( ततः प्रविशति सोत्कण्ठो राजा । ) राजा— क्षामां मङ्गलमात्रमण्डनभृतं मन्दोद्येमालापिनी- मापण्डुच्छविना मुखेन विजितप्रातस्तनेन्दुद्युतिम् । सोत्कण्ठां नियमोपवासविधिना चेतो ममोत्कण्ठते तां द्रष्टुं प्रथमानुरागजनितावस्थामिवाद्य प्रियाम् ॥१॥ विदूषकः—( उपसृत्य । ) स्वस्ति भवते । वर्धतां भगवान् । ( सोत्थि होदे । वड्ढउ भवं । ) राजा—( विलोक्य । ) वसन्तक ! कस्मात्प्रहृष्ट इव लक्ष्यसे । विदूषकः—अर्चति खलु देवी ब्राह्मणम् । ( अच्चदिक्खु देवी बह्मणं । ) राजा—यद्येवं ततः किम् । विदूषकः—( सगर्वम् । ) भोः । ईदृशः खलु ब्राह्मणः । यश्च- तुर्वेदपञ्चवेदषड्वेदब्राह्मणसहस्रपर्याकुले राजकुले प्रथममेहमेव देवीसकाशा- त्स्वस्तिवाचनं लभे । ( भो । ईदिसो क्खु बह्मणो । जो चउव्वेदपञ्चवेदछव्वेद- बम्हणसहस्सपय्याउले राअउले पुढमं अहं एव्व देवीसआसादो सोत्थिवाअणं लहेमि । ) राजा—( विहस्य । ) वेदसंख्ययैवावेदितं ब्राह्मण्यम् । तदागच्छ महाब्राह्मण । धारोगृहोद्यानमेव गच्छावः । विदूषकः—यद्देव आज्ञापयति । ( जं देवो आणवेदि । ) राजा—गच्छाग्रतः । क्षामामिति । नियमार्थं व्रतार्थमुपवासः तस्य विधिस्तदनं तेन हेतुना क्षामां कृशाम् । मङ्गलानि कण्ठसूत्रनासामणिताटङ्कादीन्येव मङ्गलमात्राणि मण्डनानि बिभर्तीति ताम् । मन्दं यथा तथा उद्यमेन प्रयत्नेनालापतीति तथा ताम् । आपाण्डुः छविः कान्तिर्यस्य तेनापाण्डुना मुखेन विजिता प्रातस्तनस्येन्दोर्द्युतिर्यया ताम् । सोत्कण्ठां च । अत एव प्रथमानुरागेण जनिता अवस्था कृशत्वादिलक्षणा यस्यास्तामिव तां तथानुरा- गिणीं प्रियामद्य द्रष्टुं मम चेतः उत्कण्ठते उत्सुकं भवति । उपमास्वभावोक्त्योः संसृष्टि- रलंकारः । शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् ॥ १ ॥ चत्वारो वेदा येषां ते चतुर्वेदाः । एव- मग्रेऽत्र । पञ्चवेदेत्यादि परिहासार्थमुक्तिः । महाब्राह्मणेति उपहासार्थम् । अत्र महच्छब्दो निन्दापरः । तदुक्तं—शैले शैले तथा मद्ये पेये ज्योतिषिके द्विजे । यात्रायां पथि निद्रायां महच्छब्दो न दीयते ॥ इति । १. मन्दोद्यता०. २ प्रथमा०. ३ प्रथममेव लभंते. ४ भाषनं. ५ धाराधरी.