सामग्री पर जाएँ
भारतकोश
संग्रह पर लौटें

पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

Purnaprajna Bhashya of Sriman Madhvacharya with Commentary

श्रीमन् मध्वाचार्य (टीकाकार: जगन्नाथ यति / गोपालकृष्णाचार्य) द्वारा

DevanagariHindipublished1,267 पृष्ठ

, the म has a vertical stem! That vertical stem is part of 'म'!
So 'ह्मै' has the stem of 'म', and TWO slants on top: ै!
Then comes 'व': व!
Then in अशुद्धम्: comes 'त्र'? No, wait, in अशुद्धम्: 'ब्रह्मैव च चतुर्मुखः'?
Wait, look at अशुद्धम्:
The letters are:
ब् र ह्मै व ? Wait, look at the letter after ह्म:
Is it 'त्र'? Look at 'त्र': त्र has a diagonal down-left and a diagonal down-right from the vertical stem.
In row 25 अशुद्धम्:
After ह्म, there is 'त्र'!
Wait, why would it be त्र?
Could it be 'ब्रह्मैव' vs 'ब्रह्मैत्र'?
Wait, let's look at the letter:
It has an upper horizontal bar, a vertical stem, and two legs like 'त्र'! Yes, it is 'त्र'!
Wait, is there 'च' after it? Yes, 'च' is clearly there!
Then 'चतुर्मुखः'.
Wait, in शुद्धम्:
After 'ह्मै' (or ब्रह्मो):
There is 'व' and then 'तु'!
Wait, 'व' + 'तु' = 'वतु'!
So in अशुद्धम्: '...त्र च...'
In शुद्धम्: '...वतु...'!
Ah!

( १२१६ )
पुष्टे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्.
६९२ ३ * इति वाराहे * इति च वाराहे
६९५ ७ भूतत्रयात्मिक्यः भूतत्रयात्मकाः
७०४ १ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७.
७०७ ४ कर्माणि विषयाणि कर्मादिविषयाणि
७०९ १८ आनूनदशकं अनूनदशकं
७१० २३ अगच्छतीत्यर्थः आगच्छतीत्यर्थः
७१२ १ * इतिसम्प्रोक्तः * इतिसंप्रोक्तः
,, १४ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७.
७१४ १९ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७.
७१५ १४ निष्ठाधिकारिणा निष्ठाधिकारिणां
७२७ १६ त्रिविघान्ग्रहा त्रिविधान्ग्रहा
७२९ २३ मूर्च्छादिभवे मूर्च्छादिर्भवे
७३० १३ किंवातप किंवातंप
७३८ ८ पितृयाग पितृयोग
७४० १३ इति शषः इति शेषः
,, १६ यथा दृष्टद्युम्न यथां धृष्टद्युम्नं
,, २० कचिदाहुः केचिदाहुः
७४३ ४ पुरुषोर्निर्मिमाणः पुरुषोनिर्मिमाणः
७४४ ५ कामं कामे
७४९ १ * इति * इति च
,, १८ वासहास्थितिरित्यर्थैः वासः स्थितिरित्यर्थः
७५२ ४ प्रभोध प्रबोध
७५६ ५ मा. उ. २-६. मा. उ. २-२.
७५७ १ * इति वाराहे * इति च वाराहे
,, २५ तस्येश्वराधीनत्वं तस्येश्वरानधीनत्व
७५९ १२ मा. उ.

( १२१६ )
पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्.
७६९ २० बोधकानां बोधिकानं
,, ३० ( बृ.६-६-६०. ) ( बृ.६-३-६०. )
७७० १५ ऐकात्मप्रत्य ऐकात्म्यप्रत्य
७८१ १६ दाध्यायिकः दाध्यायकः
७८३ २२ दस्तुयक्षा दस्युक्षा
७९३ १४ ज्ञानत्वादिंकं ज्ञानित्वादिकं
७९६ ५ पात्रे ब्राह्मे
८०३ ६ विशेषतः विभेदतः
,, २१ परमस्य परस्य
८१० ५ कुताऽसौ कुतोऽसौ
८११ ५ प्र.३-२. प्र.३-७.
८१९ ३१ दित्यक्ति दित्युक्ति
८२२ १६ आप-श्रौ-सू.१०-२-१. आप-श्रौ-सू.१०-२-८०.
८२९ २२ विल्येक विल्यैक
८३३ १२ ज्ञातवेनं ज्ञातृवैनं
८३६ २३ संहारेति संहार इति
८३९ २४ स्यानुसंहार स्यानुपसंहार
८५० ६ तै.उ.३-१०. तै.उ.२-१-२.
८५५ २८ ध्यत्वं ध्यत्वंकिंत्वात्मस्वरूप
८५८ २६ २० धाधिकरणम् २० अधिकरणम्
८५९ २८ न तु रुद्रा ननु रुद्रा
८६० २३ चित्ततांदो चित्ततोदं
८६२ ८ इदमर्थे इममर्थे
८६४ १९ व्यावृत्त्यन्तर वृत्त्यन्तरं
८६७ ५ कृतिर्निष्ठाविज्ञान कृतिर्निष्ठाज्ञान
८६८ ३१ जनकशीलाय जयशीलाय
८६९ १५ छा.७-२५. छा.७-१५-४.
८७० ४ न्यत्राघतारान् न्यत्रचावतारान्
८७५ १८ इतिश्रुति इति गौपवनश्रुति
८८१ ६ भ्योऽन्यदेवा भ्यांऽन्येदेवा

( १२१७ )

पृष्ठे.पङ्क्तौ.अशुद्धम्.शुद्धम्.
८८२१प्रसादएववलवान्प्रदानमेवबलवत्
,,८प्राबल्येन तेनप्राबल्ये न तेन
८८५४भावास्सत्यकामभावात्सत्यकाम
८८६२२‘गुरुत्यागी’ इति‘गुरुत्यागे’ इति
८८९६मुं. १-२.मुं. १-२-१२.
,,२१पदिव्यत्यपदव्यत्य
८९०१६बाधो नत्यर्थः ।बाधो नेत्यर्थः ।
८९११५अतपवअतएव
,,२९बिम्बदर्शनयैवेनंबिम्बं दर्शयन्नेव
९००२८श्रधिकरणम्अधिकरणम्
९०७२६‘

( १२१८ )
पृष्ठे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्.
९४६ ९ कमा काम
९४७ २१ पीपियोजना पीतियोजना
९४८ १४ त्पतनादि त्पत्तनादि
९५० ९ सत्यमिदं सम्यगिदं
९५१ ४ इतिदर्शनात् इतितदर्शनात्
९५२ १३ जीवष्यामी जीविष्यमि
९५३ १ * परित्यजैत् * विसर्जयेत्
९५६ २ * वृहत्तन्त्रे * ब्रह्मतर्के
९६२ १८ निश्चायकां निश्चायिकां
९६८ ६ * रूपवाक्याच्च * रूपकवाक्याच्च
९७२ २० कांक्षन्तीति कांक्षतीति
९७३ २३ मां मा
९७५ ८ अल्पफलमिति अल्पं फलमिति
९७७ ६ वेदेषु वेदेच
९७९ ६ ग्रहस्थ गृहस्थ
” ११ ग्रहस्थ गृहस्थ
९८२ ७ * ब्रह्मदर्शीवाव ब्रह्मदर्शीहवाव
९८३ २९ बृ. ३-३. बृ. ३-३-२१.
९८५ ४ नमांब्रूया मास्मब्रूया
॥ इति तृतीयाध्यायः ॥
— ० —
९९३ ५ तै. उ. ३-१,२. तै. उ. ३-२-१.
” ९ त्माच तदात्मा त्माच एतदात्मा
” १९ तै. उ. ३-२. तै. उ. ३-१-१०
९९४ १८ सार्वश्यो सार्वज्ञो
” १९ सार्वश्येन सार्वज्ञेन
९९७ ३ स्युपासीत स्युपास्ते
९९८ १३ छा. ७-१. छा. ७-२-१.

  • पाठान्तरम्.

( १२१९ )
पुष्टे. पङ्कौ. अशुद्धम्. शुद्धम्.
१००१ ५ कार्येव कार्यैव
१००२ १ ब्रह्मतर्के च ब्रह्मतर्के
१००६ ११ एवकारसम्भवा एवकारस्सम्भवा
” १३ तत्र अत्र
१०१२ ५ न लिप्यन्त न श्लिष्यन्त
” ६ न लिप्यते न श्लिष्यते
१०१३ १३ अघ्नेतर अघेतर
१०१७ १७ इति दर्शना इति तद्दर्शना
” ३० मुपेय मुपेत्य
१०२३ १७ वागभिमानीति वागभिमानिनीति
१०२७ ६ ‡ विष्णाविति ‡ विष्णविति
१०२८ २४ ⎧ वचनम् । विलीयत इ ⎫
⎪ ति शेषोक्तिः सावधा ⎬ वचनम् । श्रुति
⎩ रणमेतत् । श्रुति ⎭
१०२९ १८ ‘नेति ’ ‘नैति ’
१०३१ १ शिखेच शिखाच
” २ बिनायकः विनायकाः
” २७ निष्क्रुक्रुतेश्च निर्ऋतेश्च
१०३३ २१ क्रमादिति क्रमाविति
” २२ असृत्युपक्रमे सृत्यनुपक्रमे
१०३७ १५ पेतमेव ‘दृश्यते ’ पेतं ‘अवदृश्यते ’
१०३८ २६ शोषिणः । शेषमेव दोषिणः दोषमेव
१०३९ २८ अवतारगानि अवतारगाणि
१०४० ५ स्मर्यते स्मर्यते च
” २३ स्मृतिसमुच्चा श्रुतिसमुच्चा
१०४५ १७ छन्दोगे छान्दोग्ये
१०४६ १ वोपासतां धोपासतो
१०४८ १७ नाड्यन्तमागं नाड्यन्तर्मार्ग
‡ पाठान्तरम्.

( १२२० )
पृष्ठे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्.
१०४८ २७ दक्षिणेति दक्षिण इति
,, ,, उत्तरायणमरणा 'उत्तरायणे' मरणा
१०५० ८ विपरिणतव्य विपरिणेतव्य
१०५२ ५ पक्षेन पक्षेण
१०५७ १७ छन्दोगे छान्दोग्ये
१०५९ १५ तच्चलिङ्गं तच्च तन्न लिङ्गं
१०६१ १५ शौंशुमार शैंशुमार
१०६२ १ छा. ५-१०-२. छा. ४-१५-६.
१०७७ १८ शरीरमर्त्ये शरीरंमर्त्य
१०७९ २६ तत् पतत्
१०८३ १५ नियाम्यत्व नियम्यत्व
,, २५ परग्रहगत परगृहगत
१०८५ १५ छन्दोगेपि छान्दोग्येपि
१०८७ ९ राक्षेपा रापेक्षा
१०९० २४ इत्यत्रैव इत्यत्रेव
११०१ ३ मक्ति मुक्ति
,, ८ खश्रेष्ठ खःश्रेष्ठ
,, २६ व्यापारेति व्यापार इति
११०४ २८ स्थिताः स्थिता
११०६ १ मात्रस ⎬ मात्रसाम्य
ाम्यलिं ⎭
११०७ ३ स्यात्युख स्यात्सुख
११०९ ८ अरयायमर्थः अस्यायमर्थः
११११ २ दर्शित दर्शितं
,, १८ दर्शितं दर्शित
,, २६ रामाविषय रामविषय
॥ इति चतुर्थाध्यायस्सम्पूर्णः ॥