पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)
Purnaprajna Bhashya of Sriman Madhvacharya with Commentary
श्रीमन् मध्वाचार्य (टीकाकार: जगन्नाथ यति / गोपालकृष्णाचार्य) द्वारा
१२०७) पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ३०२ १२ समुच्यये समुच्चये ,, १५ ऋ. ८-७५-६० ऋ, ८-६४-६. ३०३ २ म.ना. १-३८. म.ना. ५-७. ३०४ २५ स्मृत्यथंस्तु श्रुत्यर्थस्तु ३०५ २३ म.ना. १-३८. म.ना.५-७. ,, २४ नृ.पू. २-४. नृ.पू. २-५. ३०६ ३ म.ना. १-३८. म.ना. ५-७. ३१० २७ स्वपदं स्वपदे ,, ३० सार्वइयेन सार्वज्ञेन ३१५ १० शूद्रेति। पौत्रायणो शूद्रेतिपौत्रायणो ,, ३१ विवदिषु विविदिषु ३१६ १७ संभाषित संबोधित ,, ,, भर्वादित्य भावादित्य ,, २३ लिङमि लिङ्गमि ३१८ ८ श्रुताविव स्मृताविव ३२० ३१ न्वय इति ज्ञायतइति अन्वयः। इति ज्ञायत इति ३२२ २२ पत्नी पत्नीं ,, २३ धाक्या वाक्यं ३२४ २ गोत्रोय गोत्रोह ३२५ १२ जबला जबाला ,, १६ जवला जबाला ३२६ ८ भृत्यनु शृत्यनु ,, ११ विशिष्टि विशिष्ट ,, १५ भटैकार्यमितिश्चृत्य भटैःकार्यमितिश्रुत्य ,, १७ निवृत्यर्थ निवृत्त्यर्थ ३२७ ३ यदिदंईकिंज यदिदंकिञ्चन ३२८ ७ प्राणाना प्राणना ,, १२ यतप्रिय यतीप्रय ,, २७ वचनादिति वचनादि १५२
curve, like 'पु'. Wait, look at the second letter: it has a circle like 'ठ', with 'े' on top and a dot '.' after it: 'ठे.'. Wait, could it be 'पुष्ठे.'? In older Marathi/Bombay printing (Nirnaya Sagar Press was in Bombay/Mumbai), Marathi editors often wrote "पृष्ठे" or "पुष्ठे" or "पृष्ठ"? Wait! Is it "पृष्ठे."? Look at letter 1: it's a 'प', but under the middle vertical stem, there is a stroke. Wait, look at page numbers: "३२९", "३३०". Look at header: "( १२०८ )" Now look at Column 2 header: "पङ्क्तौ." It is 'प', then 'ङ्कौ.' with a conjunct: 'पङ्क्तौ.' Column 3 header: "अशुद्धम्." Column 4 header: "शुद्धम्."
Wait, what about the line markers? The prompt says: "Transcribe all Vedanta Prasthana Trayi / Brahma Sutra Bhashya page line by line into pure, clean Markdown in Unicode Devanagari. Include all Brahma Sutras, adhikaranas, bhashya, purvapaksha, siddhanta, Upanishadic shruti quotations, Hindi translation, and sub-commentaries. Prefix each line with line marker like , . Output line markers for
( १२०९ ) पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ३६० २७ सवने सवेन ३६१ २३ उभयान्वयी उभयान्वयि ३६३ २२ वैय्यर्थ्यं वैयर्थ्यं ३७८ ३ मृन्मये मृण्मयं ” १० छा. ६-१-४. छा. ६-१-३. ३७९ १४ रपि चेत्यख रपिचेत्यत्र ३८० ३ एवमित्ये। वपुन एव येत्वेव पुन ” ११ कस्मिन् कस्मिंस्तु ३८२ ३ तै.आ.३-१३. तै.आ.३-१२-७. ३८३ १९ तै.आ.३-१३-१०. तै.आ.३-१२-७. ३८४ ५ देशभतःपरे देशविदःपरे ३८५ ७ यन्मतानां तन्मतानां ३८७ १७ प्रमाणद्वयो प्रमाणद्वययो ३८८ ९ मायामयिनो मायामायिनो ३९० ६ सङ्ग्रहार्थः सङ्ग्रहार्थे ” २८ रभ्युपगत रभ्युपगम्यत ३९१ २४ प्रकुति प्रकृति ३९४ ७ इति चावर्तते इतिरावर्तते ३९९ २१ समन्वयादि समयादि ४०० १० सार्वझ्यादि सार्वज्ञादि ४०२ ४ प्रत्यक्षतउपलब्धतइति प्रत्यक्षोपलभ्यमिति ४०४ ७ ददुक्त तदुक्त ४०५ १७ वेदरय वेदस्य ” २२ माधर्वां माध्वीं ४०६ ५ थर्वाश्व थर्वाख्या ४०९ ५ चास्ति तिचास्ति ४११ ३१ सामर्य्य सामर्थ्य ४१५ ७ इत्यादिंकं इत्यादिकं ४१७ ८ इति। अनेन इत्यनेन
( १२१० ) पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ४१८ १० दुष्टत्व दुष्टत्वे ” १८ त्तोपि भिन्नक्रमः त्तोपिभिन्नक्रमः ४२१ ६ स्याभिधानार्थ स्यसिद्धान्तार्थ ४२२ ११ पूर्वोत्तरत्र पूर्वत्रोत्तरत्र ” १२ चित्या प्रथा चित्यात्प्रथा ” २४ मुख्यार्थ परि मुख्यार्थापरि ४२४ १४ ऋ. १०-११२-९. ऋ. १०-११३-९. ४२७ ११ जनैकी जलैकी ” २८ नचिकेत नचिकेतः ४२९ ४ इति च इत्यादि च ४३१ २० धिष्ट्नाद्युप धिष्ठानाद्युप ४३५ २० वशब्दः । प्रसिद्ध वशब्दःप्रसिद्ध ४३६ ४ असादति असदिति ४३७ २ इतिवाक्य इत्यादिवाक्य ४४० १८ यतः ये ४४३ २० विप्रलम्भ प्रलम्भ ४४६ ९ इत्या दि इत्यादि ४५७ २१ कर्तृशक्यं कर्तुंशक्यं ४५८ ५ शस्स्युः शास्स्युः ” २५ तादृशः तादृशाः ” २९ टीकायां टीकया ४६३ ११ कारणं करणं ४६४ २९ इतिश्रुतेरिति। श्रुतेरेव इतिश्रुतेरितिश्रुतेरेव ४६५ १७ पेक्ष्येत्यनेन पेक्ष्येत्येतेन ४६६ ८ कृतः कुतः ४६७ ४ कैमुतिक कैमुत्तिक ” १२ ( गौ. का. १-८ ) ( मां. २-८ ) ” २४ स्पृहति स्पृहेति ४७४ २३ पूर्वत्वमिति पूर्णत्वमिति
( १२११ ) पुष्टे. पङ्कौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ४७९ ४ ऋ. १०-११२-९. ऋ. १०-११३-९. ४८० ५ करण्ये करणे ,, १९ ऋ. ८-६-१३. ऋ. १०-११२-९. ४८१ १७ तृणादिक तृणादिकं ४८७ १३ हेतुनऽन्वयः हेतुनान्वयः ४८८ १९ अनेन—अयथा अनेनअन्यथा ४८९ ११ चित्तैत्ये चित्तेत्ये ४९० २ पारिमण्डल्य पारिमाण्डल्य ४९४ २४ तन्नतत्र तत् तत्र ४९८ २३ तै.उ.१-२. तै.उ.२-१-२. ,, ३० करणप्रतिपाद्यं करणेप्रतिपाद्यं ४९९ २ हेतुकन्वं हेतुकत्वं ,, ७ वैभाषिकानां वैभाषिकाणां ५०६ ३० अस्यास्तद् अस्यातस्तद् ५०८ १२ सम्बन्ध्येयैतद्देश सम्बन्ध्येयवैतद्देश ५१२ ९ दृष्टविरुद्ध दृष्टिविरुद्ध ५१३ १४ नाशत्वा नाशित्वा ५१४ २९ सदसद्विलक्षण सद्विलक्षण ५१५ २८ विनियमेना विनिमयेना ५१८ १३ गाणापत्य गाणपत ५१९ २० धारणा धारणाय ,, २२ चार्योंक्तेः चार्योक्तिः ५२० ११ प्राप्नुवन्तौस्तइति प्राप्नुवन्तौस्थइति ,, १८ रिति । अनेन रित्यनेन ५२१ २२ अधिष्टानादि अधिष्ठानादि ,, ३० युज्येते युज्यते ५२२ ८ भोगादीति । एत भोगादीत्येत ,, १० भोगरूप भोगमूल ,, १२ सुखं सुख
( १२१२ ) पृष्टे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ५२२ २४ सार्वश्य सार्वज्ञ ५२४ १३ चित्प्रकृतिः। ततःपरमः चित्प्रकृतिःपरमा ” २२ सार्वश्या सार्वज्ञा ५२५ २ पुरूषो पुरुषो ” १७ सार्वश्या सार्वज्ञा ५२६ ३ महाना. महोपनिषत्. ५२७ २२ ठीकायां टीकायां ५२८ २५ तै.आ.३-१३. तै.आ.३-१२-६. ५३१ ३ प्रकुति प्रकृति ५३२ २४ गी.२. गी.२-२०. ५३४ १२ प्रतिपाद प्रतिपिपाद ५३५ ६ इतन्त इत्यन्त ५३७ १ प्ररुषो पुरुषो ५३८ २३ शृति श्रुति ५४५ १२ र्थोर्केर्भेदः र्थोक्तेर्भेदः ५४७ १० त्वमग्रेप्रथमं त्वमग्नेप्रथमं ” १८ श्रुतिश्चार्थेमानं श्रुतिश्चात्रार्थेमानं ५४९ ३ सेच्छादिभेर्दै सेच्छादिभेदै ” २५ विभाव्यते विभाष्यते ५५१ १९ पुनरुक्तेत्यत पुनरुक्त्येत्यत ५५३ १ सर्वेद्रिया सर्वेन्द्रिया ५५४ ११ गतिरक्तेति गतिरुक्तेति ५५९ ५ कर्तुत्वं कर्तृत्वं ५६० ११ पदोक्तेव पदोक्तेष्व ” २७ ध्यानाद्यादार्थ्य ध्यानाद्याथाथ्र्य ५६१ ८ चान्तेपरोक्ष चान्तेऽपरोक्ष ” २१ दोषामगृहीत दोषगृहीत ” ” गुणाम्, गुणाम्,(भाग.१०-९४-१५.) ५६२ २३ एषां येषां
( १२१३ ) पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ५६३ १६ महाना. ३५. महाना. १६-२०. ५६४ २८ विस्सृजिति विसृजति ५६५ १३ निर्दुखत्व निर्दुःखत्व ५६९ ६ प्रन्धविरुद्धं ग्रन्थविरुद्धं ” १६ अभावा आभावा ” १७ प्रमाणाभावा प्रमाणसद्भावा ५७२ ६ तुच्छयेना तुच्छेन ५७३ १ एतस्मिम् एतस्मि ” २ पश्यति कश्चन पश्यति नैनं पश्यति कश्चन ” ९ तुच्छद्येनेति तुच्छेनेति ” २० पैङ्गीनां पैङ्गिनां ५७५ ५ चिदात्मानो विनष्टाः चिदात्मानोऽविनष्टाः ५७९ २१ प्रावेशयति प्रवेशयति ५८१ १७ ष्ण्वैक ष्ण्वेक ५८२ २३ जायते जायेते ५८८ २
, the म has a vertical stem! That vertical stem is part of 'म'! So 'ह्मै' has the stem of 'म', and TWO slants on top: ै! Then comes 'व': व! Then in अशुद्धम्: comes 'त्र'? No, wait, in अशुद्धम्: 'ब्रह्मैव च चतुर्मुखः'? Wait, look at अशुद्धम्: The letters are: ब् र ह्मै व ? Wait, look at the letter after ह्म: Is it 'त्र'? Look at 'त्र': त्र has a diagonal down-left and a diagonal down-right from the vertical stem. In row 25 अशुद्धम्: After ह्म, there is 'त्र'! Wait, why would it be त्र? Could it be 'ब्रह्मैव' vs 'ब्रह्मैत्र'? Wait, let's look at the letter: It has an upper horizontal bar, a vertical stem, and two legs like 'त्र'! Yes, it is 'त्र'! Wait, is there 'च' after it? Yes, 'च' is clearly there! Then 'चतुर्मुखः'. Wait, in शुद्धम्: After 'ह्मै' (or ब्रह्मो): There is 'व' and then 'तु'! Wait, 'व' + 'तु' = 'वतु'! So in अशुद्धम्: '...त्र च...' In शुद्धम्: '...वतु...'! Ah!
( १२१६ ) पुष्टे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ६९२ ३ * इति वाराहे * इति च वाराहे ६९५ ७ भूतत्रयात्मिक्यः भूतत्रयात्मकाः ७०४ १ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७. ७०७ ४ कर्माणि विषयाणि कर्मादिविषयाणि ७०९ १८ आनूनदशकं अनूनदशकं ७१० २३ अगच्छतीत्यर्थः आगच्छतीत्यर्थः ७१२ १ * इतिसम्प्रोक्तः * इतिसंप्रोक्तः ,, १४ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७. ७१४ १९ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७. ७१५ १४ निष्ठाधिकारिणा निष्ठाधिकारिणां ७२७ १६ त्रिविघान्ग्रहा त्रिविधान्ग्रहा ७२९ २३ मूर्च्छादिभवे मूर्च्छादिर्भवे ७३० १३ किंवातप किंवातंप ७३८ ८ पितृयाग पितृयोग ७४० १३ इति शषः इति शेषः ,, १६ यथा दृष्टद्युम्न यथां धृष्टद्युम्नं ,, २० कचिदाहुः केचिदाहुः ७४३ ४ पुरुषोर्निर्मिमाणः पुरुषोनिर्मिमाणः ७४४ ५ कामं कामे ७४९ १ * इति * इति च ,, १८ वासहास्थितिरित्यर्थैः वासः स्थितिरित्यर्थः ७५२ ४ प्रभोध प्रबोध ७५६ ५ मा. उ. २-६. मा. उ. २-२. ७५७ १ * इति वाराहे * इति च वाराहे ,, २५ तस्येश्वराधीनत्वं तस्येश्वरानधीनत्व ७५९ १२ मा. उ.
( १२१६ ) पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ७६९ २० बोधकानां बोधिकानं ,, ३० ( बृ.६-६-६०. ) ( बृ.६-३-६०. ) ७७० १५ ऐकात्मप्रत्य ऐकात्म्यप्रत्य ७८१ १६ दाध्यायिकः दाध्यायकः ७८३ २२ दस्तुयक्षा दस्युक्षा ७९३ १४ ज्ञानत्वादिंकं ज्ञानित्वादिकं ७९६ ५ पात्रे ब्राह्मे ८०३ ६ विशेषतः विभेदतः ,, २१ परमस्य परस्य ८१० ५ कुताऽसौ कुतोऽसौ ८११ ५ प्र.३-२. प्र.३-७. ८१९ ३१ दित्यक्ति दित्युक्ति ८२२ १६ आप-श्रौ-सू.१०-२-१. आप-श्रौ-सू.१०-२-८०. ८२९ २२ विल्येक विल्यैक ८३३ १२ ज्ञातवेनं ज्ञातृवैनं ८३६ २३ संहारेति संहार इति ८३९ २४ स्यानुसंहार स्यानुपसंहार ८५० ६ तै.उ.३-१०. तै.उ.२-१-२. ८५५ २८ ध्यत्वं ध्यत्वंकिंत्वात्मस्वरूप ८५८ २६ २० धाधिकरणम् २० अधिकरणम् ८५९ २८ न तु रुद्रा ननु रुद्रा ८६० २३ चित्ततांदो चित्ततोदं ८६२ ८ इदमर्थे इममर्थे ८६४ १९ व्यावृत्त्यन्तर वृत्त्यन्तरं ८६७ ५ कृतिर्निष्ठाविज्ञान कृतिर्निष्ठाज्ञान ८६८ ३१ जनकशीलाय जयशीलाय ८६९ १५ छा.७-२५. छा.७-१५-४. ८७० ४ न्यत्राघतारान् न्यत्रचावतारान् ८७५ १८ इतिश्रुति इति गौपवनश्रुति ८८१ ६ भ्योऽन्यदेवा भ्यांऽन्येदेवा
( १२१७ )
| पृष्ठे. | पङ्क्तौ. | अशुद्धम्. | शुद्धम्. |
|---|---|---|---|
| ८८२ | १ | प्रसादएववलवान् | प्रदानमेवबलवत् |
| ,, | ८ | प्राबल्येन तेन | प्राबल्ये न तेन |
| ८८५ | ४ | भावास्सत्यकाम | भावात्सत्यकाम |
| ८८६ | २२ | ‘गुरुत्यागी’ इति | ‘गुरुत्यागे’ इति |
| ८८९ | ६ | मुं. १-२. | मुं. १-२-१२. |
| ,, | २१ | पदिव्यत्य | पदव्यत्य |
| ८९० | १६ | बाधो नत्यर्थः । | बाधो नेत्यर्थः । |
| ८९१ | १५ | अतपव | अतएव |
| ,, | २९ | बिम्बदर्शनयैवेनं | बिम्बं दर्शयन्नेव |
| ९०० | २८ | श्रधिकरणम् | अधिकरणम् |
| ९०७ | २६ | ‘ |
( १२१८ ) पृष्ठे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ९४६ ९ कमा काम ९४७ २१ पीपियोजना पीतियोजना ९४८ १४ त्पतनादि त्पत्तनादि ९५० ९ सत्यमिदं सम्यगिदं ९५१ ४ इतिदर्शनात् इतितदर्शनात् ९५२ १३ जीवष्यामी जीविष्यमि ९५३ १ * परित्यजैत् * विसर्जयेत् ९५६ २ * वृहत्तन्त्रे * ब्रह्मतर्के ९६२ १८ निश्चायकां निश्चायिकां ९६८ ६ * रूपवाक्याच्च * रूपकवाक्याच्च ९७२ २० कांक्षन्तीति कांक्षतीति ९७३ २३ मां मा ९७५ ८ अल्पफलमिति अल्पं फलमिति ९७७ ६ वेदेषु वेदेच ९७९ ६ ग्रहस्थ गृहस्थ ” ११ ग्रहस्थ गृहस्थ ९८२ ७ * ब्रह्मदर्शीवाव ब्रह्मदर्शीहवाव ९८३ २९ बृ. ३-३. बृ. ३-३-२१. ९८५ ४ नमांब्रूया मास्मब्रूया ॥ इति तृतीयाध्यायः ॥ — ० — ९९३ ५ तै. उ. ३-१,२. तै. उ. ३-२-१. ” ९ त्माच तदात्मा त्माच एतदात्मा ” १९ तै. उ. ३-२. तै. उ. ३-१-१० ९९४ १८ सार्वश्यो सार्वज्ञो ” १९ सार्वश्येन सार्वज्ञेन ९९७ ३ स्युपासीत स्युपास्ते ९९८ १३ छा. ७-१. छा. ७-२-१.
- पाठान्तरम्.
( १२१९ ) पुष्टे. पङ्कौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. १००१ ५ कार्येव कार्यैव १००२ १ ब्रह्मतर्के च ब्रह्मतर्के १००६ ११ एवकारसम्भवा एवकारस्सम्भवा ” १३ तत्र अत्र १०१२ ५ न लिप्यन्त न श्लिष्यन्त ” ६ न लिप्यते न श्लिष्यते १०१३ १३ अघ्नेतर अघेतर १०१७ १७ इति दर्शना इति तद्दर्शना ” ३० मुपेय मुपेत्य १०२३ १७ वागभिमानीति वागभिमानिनीति १०२७ ६ ‡ विष्णाविति ‡ विष्णविति १०२८ २४ ⎧ वचनम् । विलीयत इ ⎫ ⎪ ति शेषोक्तिः सावधा ⎬ वचनम् । श्रुति ⎩ रणमेतत् । श्रुति ⎭ १०२९ १८ ‘नेति ’ ‘नैति ’ १०३१ १ शिखेच शिखाच ” २ बिनायकः विनायकाः ” २७ निष्क्रुक्रुतेश्च निर्ऋतेश्च १०३३ २१ क्रमादिति क्रमाविति ” २२ असृत्युपक्रमे सृत्यनुपक्रमे १०३७ १५ पेतमेव ‘दृश्यते ’ पेतं ‘अवदृश्यते ’ १०३८ २६ शोषिणः । शेषमेव दोषिणः दोषमेव १०३९ २८ अवतारगानि अवतारगाणि १०४० ५ स्मर्यते स्मर्यते च ” २३ स्मृतिसमुच्चा श्रुतिसमुच्चा १०४५ १७ छन्दोगे छान्दोग्ये १०४६ १ वोपासतां धोपासतो १०४८ १७ नाड्यन्तमागं नाड्यन्तर्मार्ग ‡ पाठान्तरम्.
( १२२० ) पृष्ठे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. १०४८ २७ दक्षिणेति दक्षिण इति ,, ,, उत्तरायणमरणा 'उत्तरायणे' मरणा १०५० ८ विपरिणतव्य विपरिणेतव्य १०५२ ५ पक्षेन पक्षेण १०५७ १७ छन्दोगे छान्दोग्ये १०५९ १५ तच्चलिङ्गं तच्च तन्न लिङ्गं १०६१ १५ शौंशुमार शैंशुमार १०६२ १ छा. ५-१०-२. छा. ४-१५-६. १०७७ १८ शरीरमर्त्ये शरीरंमर्त्य १०७९ २६ तत् पतत् १०८३ १५ नियाम्यत्व नियम्यत्व ,, २५ परग्रहगत परगृहगत १०८५ १५ छन्दोगेपि छान्दोग्येपि १०८७ ९ राक्षेपा रापेक्षा १०९० २४ इत्यत्रैव इत्यत्रेव ११०१ ३ मक्ति मुक्ति ,, ८ खश्रेष्ठ खःश्रेष्ठ ,, २६ व्यापारेति व्यापार इति ११०४ २८ स्थिताः स्थिता ११०६ १ मात्रस ⎬ मात्रसाम्य ाम्यलिं ⎭ ११०७ ३ स्यात्युख स्यात्सुख ११०९ ८ अरयायमर्थः अस्यायमर्थः ११११ २ दर्शित दर्शितं ,, १८ दर्शितं दर्शित ,, २६ रामाविषय रामविषय ॥ इति चतुर्थाध्यायस्सम्पूर्णः ॥