पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)
Purnaprajna Bhashya of Sriman Madhvacharya with Commentary
श्रीमन् मध्वाचार्य (टीकाकार: जगन्नाथ यति / गोपालकृष्णाचार्य) द्वारा
( १२१२ ) पृष्टे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ५२२ २४ सार्वश्य सार्वज्ञ ५२४ १३ चित्प्रकृतिः। ततःपरमः चित्प्रकृतिःपरमा ” २२ सार्वश्या सार्वज्ञा ५२५ २ पुरूषो पुरुषो ” १७ सार्वश्या सार्वज्ञा ५२६ ३ महाना. महोपनिषत्. ५२७ २२ ठीकायां टीकायां ५२८ २५ तै.आ.३-१३. तै.आ.३-१२-६. ५३१ ३ प्रकुति प्रकृति ५३२ २४ गी.२. गी.२-२०. ५३४ १२ प्रतिपाद प्रतिपिपाद ५३५ ६ इतन्त इत्यन्त ५३७ १ प्ररुषो पुरुषो ५३८ २३ शृति श्रुति ५४५ १२ र्थोर्केर्भेदः र्थोक्तेर्भेदः ५४७ १० त्वमग्रेप्रथमं त्वमग्नेप्रथमं ” १८ श्रुतिश्चार्थेमानं श्रुतिश्चात्रार्थेमानं ५४९ ३ सेच्छादिभेर्दै सेच्छादिभेदै ” २५ विभाव्यते विभाष्यते ५५१ १९ पुनरुक्तेत्यत पुनरुक्त्येत्यत ५५३ १ सर्वेद्रिया सर्वेन्द्रिया ५५४ ११ गतिरक्तेति गतिरुक्तेति ५५९ ५ कर्तुत्वं कर्तृत्वं ५६० ११ पदोक्तेव पदोक्तेष्व ” २७ ध्यानाद्यादार्थ्य ध्यानाद्याथाथ्र्य ५६१ ८ चान्तेपरोक्ष चान्तेऽपरोक्ष ” २१ दोषामगृहीत दोषगृहीत ” ” गुणाम्, गुणाम्,(भाग.१०-९४-१५.) ५६२ २३ एषां येषां
( १२१३ ) पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ५६३ १६ महाना. ३५. महाना. १६-२०. ५६४ २८ विस्सृजिति विसृजति ५६५ १३ निर्दुखत्व निर्दुःखत्व ५६९ ६ प्रन्धविरुद्धं ग्रन्थविरुद्धं ” १६ अभावा आभावा ” १७ प्रमाणाभावा प्रमाणसद्भावा ५७२ ६ तुच्छयेना तुच्छेन ५७३ १ एतस्मिम् एतस्मि ” २ पश्यति कश्चन पश्यति नैनं पश्यति कश्चन ” ९ तुच्छद्येनेति तुच्छेनेति ” २० पैङ्गीनां पैङ्गिनां ५७५ ५ चिदात्मानो विनष्टाः चिदात्मानोऽविनष्टाः ५७९ २१ प्रावेशयति प्रवेशयति ५८१ १७ ष्ण्वैक ष्ण्वेक ५८२ २३ जायते जायेते ५८८ २
, the म has a vertical stem! That vertical stem is part of 'म'! So 'ह्मै' has the stem of 'म', and TWO slants on top: ै! Then comes 'व': व! Then in अशुद्धम्: comes 'त्र'? No, wait, in अशुद्धम्: 'ब्रह्मैव च चतुर्मुखः'? Wait, look at अशुद्धम्: The letters are: ब् र ह्मै व ? Wait, look at the letter after ह्म: Is it 'त्र'? Look at 'त्र': त्र has a diagonal down-left and a diagonal down-right from the vertical stem. In row 25 अशुद्धम्: After ह्म, there is 'त्र'! Wait, why would it be त्र? Could it be 'ब्रह्मैव' vs 'ब्रह्मैत्र'? Wait, let's look at the letter: It has an upper horizontal bar, a vertical stem, and two legs like 'त्र'! Yes, it is 'त्र'! Wait, is there 'च' after it? Yes, 'च' is clearly there! Then 'चतुर्मुखः'. Wait, in शुद्धम्: After 'ह्मै' (or ब्रह्मो): There is 'व' and then 'तु'! Wait, 'व' + 'तु' = 'वतु'! So in अशुद्धम्: '...त्र च...' In शुद्धम्: '...वतु...'! Ah!
( १२१६ ) पुष्टे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ६९२ ३ * इति वाराहे * इति च वाराहे ६९५ ७ भूतत्रयात्मिक्यः भूतत्रयात्मकाः ७०४ १ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७. ७०७ ४ कर्माणि विषयाणि कर्मादिविषयाणि ७०९ १८ आनूनदशकं अनूनदशकं ७१० २३ अगच्छतीत्यर्थः आगच्छतीत्यर्थः ७१२ १ * इतिसम्प्रोक्तः * इतिसंप्रोक्तः ,, १४ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७. ७१४ १९ तै. आ. ३-१३. तै. आ. ३-१२-७. ७१५ १४ निष्ठाधिकारिणा निष्ठाधिकारिणां ७२७ १६ त्रिविघान्ग्रहा त्रिविधान्ग्रहा ७२९ २३ मूर्च्छादिभवे मूर्च्छादिर्भवे ७३० १३ किंवातप किंवातंप ७३८ ८ पितृयाग पितृयोग ७४० १३ इति शषः इति शेषः ,, १६ यथा दृष्टद्युम्न यथां धृष्टद्युम्नं ,, २० कचिदाहुः केचिदाहुः ७४३ ४ पुरुषोर्निर्मिमाणः पुरुषोनिर्मिमाणः ७४४ ५ कामं कामे ७४९ १ * इति * इति च ,, १८ वासहास्थितिरित्यर्थैः वासः स्थितिरित्यर्थः ७५२ ४ प्रभोध प्रबोध ७५६ ५ मा. उ. २-६. मा. उ. २-२. ७५७ १ * इति वाराहे * इति च वाराहे ,, २५ तस्येश्वराधीनत्वं तस्येश्वरानधीनत्व ७५९ १२ मा. उ.
( १२१६ ) पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ७६९ २० बोधकानां बोधिकानं ,, ३० ( बृ.६-६-६०. ) ( बृ.६-३-६०. ) ७७० १५ ऐकात्मप्रत्य ऐकात्म्यप्रत्य ७८१ १६ दाध्यायिकः दाध्यायकः ७८३ २२ दस्तुयक्षा दस्युक्षा ७९३ १४ ज्ञानत्वादिंकं ज्ञानित्वादिकं ७९६ ५ पात्रे ब्राह्मे ८०३ ६ विशेषतः विभेदतः ,, २१ परमस्य परस्य ८१० ५ कुताऽसौ कुतोऽसौ ८११ ५ प्र.३-२. प्र.३-७. ८१९ ३१ दित्यक्ति दित्युक्ति ८२२ १६ आप-श्रौ-सू.१०-२-१. आप-श्रौ-सू.१०-२-८०. ८२९ २२ विल्येक विल्यैक ८३३ १२ ज्ञातवेनं ज्ञातृवैनं ८३६ २३ संहारेति संहार इति ८३९ २४ स्यानुसंहार स्यानुपसंहार ८५० ६ तै.उ.३-१०. तै.उ.२-१-२. ८५५ २८ ध्यत्वं ध्यत्वंकिंत्वात्मस्वरूप ८५८ २६ २० धाधिकरणम् २० अधिकरणम् ८५९ २८ न तु रुद्रा ननु रुद्रा ८६० २३ चित्ततांदो चित्ततोदं ८६२ ८ इदमर्थे इममर्थे ८६४ १९ व्यावृत्त्यन्तर वृत्त्यन्तरं ८६७ ५ कृतिर्निष्ठाविज्ञान कृतिर्निष्ठाज्ञान ८६८ ३१ जनकशीलाय जयशीलाय ८६९ १५ छा.७-२५. छा.७-१५-४. ८७० ४ न्यत्राघतारान् न्यत्रचावतारान् ८७५ १८ इतिश्रुति इति गौपवनश्रुति ८८१ ६ भ्योऽन्यदेवा भ्यांऽन्येदेवा
( १२१७ )
| पृष्ठे. | पङ्क्तौ. | अशुद्धम्. | शुद्धम्. |
|---|---|---|---|
| ८८२ | १ | प्रसादएववलवान् | प्रदानमेवबलवत् |
| ,, | ८ | प्राबल्येन तेन | प्राबल्ये न तेन |
| ८८५ | ४ | भावास्सत्यकाम | भावात्सत्यकाम |
| ८८६ | २२ | ‘गुरुत्यागी’ इति | ‘गुरुत्यागे’ इति |
| ८८९ | ६ | मुं. १-२. | मुं. १-२-१२. |
| ,, | २१ | पदिव्यत्य | पदव्यत्य |
| ८९० | १६ | बाधो नत्यर्थः । | बाधो नेत्यर्थः । |
| ८९१ | १५ | अतपव | अतएव |
| ,, | २९ | बिम्बदर्शनयैवेनं | बिम्बं दर्शयन्नेव |
| ९०० | २८ | श्रधिकरणम् | अधिकरणम् |
| ९०७ | २६ | ‘ |
( १२१८ ) पृष्ठे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. ९४६ ९ कमा काम ९४७ २१ पीपियोजना पीतियोजना ९४८ १४ त्पतनादि त्पत्तनादि ९५० ९ सत्यमिदं सम्यगिदं ९५१ ४ इतिदर्शनात् इतितदर्शनात् ९५२ १३ जीवष्यामी जीविष्यमि ९५३ १ * परित्यजैत् * विसर्जयेत् ९५६ २ * वृहत्तन्त्रे * ब्रह्मतर्के ९६२ १८ निश्चायकां निश्चायिकां ९६८ ६ * रूपवाक्याच्च * रूपकवाक्याच्च ९७२ २० कांक्षन्तीति कांक्षतीति ९७३ २३ मां मा ९७५ ८ अल्पफलमिति अल्पं फलमिति ९७७ ६ वेदेषु वेदेच ९७९ ६ ग्रहस्थ गृहस्थ ” ११ ग्रहस्थ गृहस्थ ९८२ ७ * ब्रह्मदर्शीवाव ब्रह्मदर्शीहवाव ९८३ २९ बृ. ३-३. बृ. ३-३-२१. ९८५ ४ नमांब्रूया मास्मब्रूया ॥ इति तृतीयाध्यायः ॥ — ० — ९९३ ५ तै. उ. ३-१,२. तै. उ. ३-२-१. ” ९ त्माच तदात्मा त्माच एतदात्मा ” १९ तै. उ. ३-२. तै. उ. ३-१-१० ९९४ १८ सार्वश्यो सार्वज्ञो ” १९ सार्वश्येन सार्वज्ञेन ९९७ ३ स्युपासीत स्युपास्ते ९९८ १३ छा. ७-१. छा. ७-२-१.
- पाठान्तरम्.
( १२१९ ) पुष्टे. पङ्कौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. १००१ ५ कार्येव कार्यैव १००२ १ ब्रह्मतर्के च ब्रह्मतर्के १००६ ११ एवकारसम्भवा एवकारस्सम्भवा ” १३ तत्र अत्र १०१२ ५ न लिप्यन्त न श्लिष्यन्त ” ६ न लिप्यते न श्लिष्यते १०१३ १३ अघ्नेतर अघेतर १०१७ १७ इति दर्शना इति तद्दर्शना ” ३० मुपेय मुपेत्य १०२३ १७ वागभिमानीति वागभिमानिनीति १०२७ ६ ‡ विष्णाविति ‡ विष्णविति १०२८ २४ ⎧ वचनम् । विलीयत इ ⎫ ⎪ ति शेषोक्तिः सावधा ⎬ वचनम् । श्रुति ⎩ रणमेतत् । श्रुति ⎭ १०२९ १८ ‘नेति ’ ‘नैति ’ १०३१ १ शिखेच शिखाच ” २ बिनायकः विनायकाः ” २७ निष्क्रुक्रुतेश्च निर्ऋतेश्च १०३३ २१ क्रमादिति क्रमाविति ” २२ असृत्युपक्रमे सृत्यनुपक्रमे १०३७ १५ पेतमेव ‘दृश्यते ’ पेतं ‘अवदृश्यते ’ १०३८ २६ शोषिणः । शेषमेव दोषिणः दोषमेव १०३९ २८ अवतारगानि अवतारगाणि १०४० ५ स्मर्यते स्मर्यते च ” २३ स्मृतिसमुच्चा श्रुतिसमुच्चा १०४५ १७ छन्दोगे छान्दोग्ये १०४६ १ वोपासतां धोपासतो १०४८ १७ नाड्यन्तमागं नाड्यन्तर्मार्ग ‡ पाठान्तरम्.
( १२२० ) पृष्ठे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्. १०४८ २७ दक्षिणेति दक्षिण इति ,, ,, उत्तरायणमरणा 'उत्तरायणे' मरणा १०५० ८ विपरिणतव्य विपरिणेतव्य १०५२ ५ पक्षेन पक्षेण १०५७ १७ छन्दोगे छान्दोग्ये १०५९ १५ तच्चलिङ्गं तच्च तन्न लिङ्गं १०६१ १५ शौंशुमार शैंशुमार १०६२ १ छा. ५-१०-२. छा. ४-१५-६. १०७७ १८ शरीरमर्त्ये शरीरंमर्त्य १०७९ २६ तत् पतत् १०८३ १५ नियाम्यत्व नियम्यत्व ,, २५ परग्रहगत परगृहगत १०८५ १५ छन्दोगेपि छान्दोग्येपि १०८७ ९ राक्षेपा रापेक्षा १०९० २४ इत्यत्रैव इत्यत्रेव ११०१ ३ मक्ति मुक्ति ,, ८ खश्रेष्ठ खःश्रेष्ठ ,, २६ व्यापारेति व्यापार इति ११०४ २८ स्थिताः स्थिता ११०६ १ मात्रस ⎬ मात्रसाम्य ाम्यलिं ⎭ ११०७ ३ स्यात्युख स्यात्सुख ११०९ ८ अरयायमर्थः अस्यायमर्थः ११११ २ दर्शित दर्शितं ,, १८ दर्शितं दर्शित ,, २६ रामाविषय रामविषय ॥ इति चतुर्थाध्यायस्सम्पूर्णः ॥