भारतकोश
राजतरंगिणी (महाकवि कल्हण - सम्पूर्ण काश्मीर व भारत राजवंश इतिहास)

राजतरंगिणी (महाकवि कल्हण - सम्पूर्ण काश्मीर व भारत राजवंश इतिहास)

Rajatarangini of Kalhana with Hindi Translation

महाकवि कल्हण / पं. रघुनाथ सिंह द्वारा

DevanagariHindipublished984 पृष्ठ

पृष्ठ 694, कुल 984 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 694

तृतीय तरंग ५२७ असामान्यगुणस्तस्य स्मरन्पर्यश्रुलोचनः । स्वयं लिखित्वा श्लोकं च स्वकमेकं व्यसर्जयत् ॥ २५१ ॥ २५१. असामान्य उसके गुणों का स्मरण करते हुये उसके नेत्र अश्रुपूर्ण हो गये। स्वयं लिखकर उसने अपना एक श्लोक भेजा। नाकारमुद्वहसि नैव विकत्थसे त्वं दित्सां न सूचयसि मुञ्चसि सत्फलानि । निःशब्दवर्षणमिवाम्बुधरस्य राज- न्संलक्ष्यते फलत एव तव प्रसादः ॥ २५२ ॥ २५२. "हे राजन् ! आप अपना आकार नहीं बदलते, आत्म श्लाघा नहीं करते, दान करने की इच्छा बिना प्रकट किये फल प्रदान करते हैं। जलद के निःशब्द वर्षण तुल्य फलित ही आपकी कृपा दिखायी पड़ती है।" ततः प्रविश्य नगरं सैन्यैः पिहितदिक्तटैः । क्रमागतमिव महीं यथावत्पर्यपालयत् ॥ २५३ ॥ २५३. तदनन्तर दिक्तट को आच्छादित करनेवाले सैनिकों के साथ नगर प्रवेश कर परम्परा प्राप्त तुल्य पृथिवी का यथावत् परिपालन किया। त्यागे वा पौरुषे वापि तस्यौचित्योन्नतात्मनः । क्ष्माभुजस्तर्ककस्येव नाभूत्परिमितैच्छना ॥ २५४ ॥ २५४. त्याग या पौरुष में भी औचित्य से उन्नतात्मा वहः याचक (तर्कक) के तुल्य परिमित (इच्छा) आकाङ्क्षी नहीं हुआ। यष्टुं यज्ञान्प्रभूतोद्योगस्त्यागी विनतदिग्गजः । पशुबन्धमनुध्याय करुणापूर्णतामगात् ॥ २५५ ॥ २५५. (उस) त्यागी ने प्रचुर दक्षिणा वाले यज्ञ करने के लिये उद्योगशील होकर भी पशुवध का ध्यान कर करुणापूर्ण हो गया। पादटिप्पणियाँ : २५२ ( १ ) राजतरंगिणी सूक्ति संग्रह का यह ६८ वां श्लोक है। .ठभेद पाठभेद : श्लोक संख्या २५४ में 'चित्योन्नतात्मनः' के स्थान पर लौकिक 'नत्योचितात्मनः' तथा 'तर्ककस्येव' का पाठभेद पर पानी 'माषकस्येव' मिलता है। फिरा जाना