राजतरंगिणी (महाकवि कल्हण - सम्पूर्ण काश्मीर व भारत राजवंश इतिहास)
Rajatarangini of Kalhana with Hindi Translation
महाकवि कल्हण / पं. रघुनाथ सिंह द्वारा
पृष्ठ 846, कुल 984 में से
संदर्भ में पढ़ेंपरिशिष्ट घ ३९ तैत्तिरीय ब्राह्मण में नागपूजा का वर्णन मिलता है : ये दो रोचने दिवो ये वासूर्य रश्मिपु । येषामप्सु सदः कृते तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ काण्ड ४ : प्रपाठक २ अनुवाद ८ महाभारत मे नागपूजा के विषय में विस्तार के साथ उल्लेख किया गया है । ( वनः८२ : १११३; ८३ : १४ द्रोण : २०२ : ७३; कर्ण : ५७ : ७० ) नीलमत पुराण में नाग पूजा के सम्बन्ध में निम्नलिखित उल्लेख के अतिरिक्त और भी श्लोक संख्या 16, 182, 400, 670, 845, 849, में मिलते है । फणावलीरत्नसहस्रचित्रे शेषस्य भोगे विमले विशेपे । लोकस्य सर्वस्य तु चिन्तयानः शुभाशुभं रक्ष ममाद्यदेव ॥ 64 = १०२, १०३ × × × भक्ष्यमाणेषु नागेषु गरुडेन महात्मना । वासुकिः शरणं प्रायाद् देवदेवं जनार्दनम् । 59 = ९७ × × सतोदेशे च ये नागा वत्स्यन्ति महाबलाः । तेषां राज्ये महाभाग त्वं नीलमभिषेचय ॥ 69 = १०९ × × × मक्तानुसम्प्री भक्तश्च देवदेवे जनार्दने । तस्यातिदयितश्चासि यथा नाग स वासुकिः = 355 = ४५८ × × × भागस्य यस्य ये स्थाने निवसिष्यन्ति मानवाः । ते तं संम्पूजयिष्यन्ति पुष्पधूपानुलेपनैः ॥ = 216 = २८९ × × × मम पूजा च कर्तव्या स्नानं नागस्य चाप्यथ । फलपत्रे प्रदातव्ये नगे मेरुद्भवे तथा ॥ 462 = ५८१ इरावते तु यः पूजां करोति मम काश्यप ॥ इरापुष्पैर्भृशं तेन तुष्टिर्मेऽपि प्रजायते ॥ 678 = ८०२, ८०३ × × × पञ्चमी द्वादशी चैव पूर्णमामी तथैव च । सर्वेषामेव नागानां यात्राकर्माणि पूजिता ॥ 845 = १०१६, १०१७ × × ×