राजपूताने का इतिहास (मेवाड़ राज्य का इतिहास व वीर गाथाएँ)

महारावत विक्रमसिंह ६६ की सेना का मुक़ाबला हुआ । चौहानों ने बड़ी वीरता से युद्ध कर मही नदी को मृत्यु-क्षेत्र बनाया और अंत में उसने महारावल आसकरण से बांसवाड़ा छुड़ाकर प्रतापसिंह को दे दिया'।” (१) अभूदथ क्षत्रकुलाभिमानी बीकाभिधेयः किल तस्य सूनुः । यत्खड्गधाराऽभिहतोऽरिवर्गो महीतटे खेलति भूतवर्गैः ॥ १ ॥ पुराऽऽसकर्णः किल रावलोऽभूत्प्रतापसिंहेन युयोध यत्र । वंशालयाधीश्र्वरधर्मबन्धुः समागतो देवगिरेर्महीशः ॥ ३ ॥ महाहवं तत्र तयोर्बभूव महीतटेषु प्रसभं समेषु । परस्परं प्रासफलैः प्रजघ्नुश्चौहानभूपा रणगीतगीताः ॥ ४ ॥ समुच्छलत्कच्छतुरङ्गमस्थः स्फुरत्स्फुलिङ्गावलिखड्गघातैः । त्रुट्यत्तनुत्रान् लसदश्ववारान् रणेऽरिवीरानकरोत्स वीकः ॥ ५ ॥ भिन्नाः पतन्तः करवालिकामिः समुच्छलद्रक्तचलत्प्रवाहाः । चौहान बेहोल (?) गणारणेऽस्मिन्नन्योन्यमेषां घटितं प्रचक्रुः ॥ ७ ॥ तीरेषु मह्याः पतिताः कबन्धाभीमा विरेजुः करवालहस्ताः । सुखं शयानाः किल नीरमध्याद्विनिर्गता मद्गुरबालकाः किम् ॥ १२ ॥ रणस्थलीभूपतिरासकर्णस्तत्याज बीकाभुजदण्डभीरुः । चलत्किरीटः स्फुरदश्ववारश्चौहानवर्गोऽभिमुखी बभूव ॥ १४ ॥ जघ्नुः शितैः प्रासफलैः सखेटाश्चौहानभूपा रणरङ्गमत्ताः । समुल्लसद्बाहुकरालखड्गाः सुशोणनेत्रा धृतवर्मदेहाः ॥ १५ ॥ सन्त्रासयन्यः किल दिग्गजालीर्दम्मामकानां ध्वनिभिः प्रवृद्धैः । चौहानभूपैश्चतुरङ्गसैन्यो वीकानरेन्द्रोऽपि युयोध भूयः ॥ १६ ॥ क्षेत्रं प्रतापाय ददौ प्रतप्तो वीकाभुजादण्डलसत्प्रतापैः । इत्युक्तवान् सन्निहितः स्ववर्गो मह्याः परं पारमुपाससाद ॥ २० ॥