राजपूताने का इतिहास (मेवाड़ राज्य का इतिहास व वीर गाथाएँ)

१०८ प्रतापगढ़ राज्य का इतिहास (ई० स० १५७८) में तेजसागर तालाब बनवाया। 'हरिभूषण महाकाव्य' में उसके संबंध में लिखा है कि वह वीर, उदार, और गुणग्राहक राजा था। उसके शत्रु उससे सदा डरते थे। वह विद्वानों का सत्संग करता था और उसकी राजधानी देवलिया समृद्ध थी¹। ( १ ) बभूव वीकात्मजतत्प्रतापः श्रीतेजसिंहः प्रतिभूपशल्यः । पवित्रकीर्तिर्महनीयमूर्तिः क्षत्राम्बुजानामिव चण्डभानुः ॥ २२ ॥ भूमण्डलं तेन भृशं चकासे पुरन्दरेणेव पुरं सुराणाम् । आनीरधि प्रोत्कटतेजसेव महीभृता तेन वृतं समन्तात् ॥ २३ ॥ अनेकभूपोत्तममौलिहीरनीराजितं पादयुगं विरेजे । प्रतापशंसिस्वभुजायुगस्य युगान्तचण्डांशुसमस्य तस्य ॥ २४ ॥ अनेकवैरिव्रजसुन्दरीभिः संस्तूयमानो विनयेन वीरः । आक्रम्य सिंहासनमुग्रमूर्तिः स्थितः प्रतापानलतापतारिः ॥ २५ ॥ दन्ताग्रदत्तस्वकराङ्गुलीभिः सालस्यविन्दुस्रवदीक्षणाभिः । क्लेशात्प्रहारे स्वशिरोऽङ्गुलीनां प्रस्फोटनैम्लानमुखाम्बुजाभिः ॥२६॥ अहो भवन्तं करुणा न बाधते प्रसाद एषो विधिदुर्लिपीनाम् । धम्मिल्लचूड़ाश्रुतिभूषणानिमित्थं वमौ त्वं शरणं कृपालो ॥ २७ ॥ बबाध नालस्यमहो महीशं न चाधयस्तं परि पीडयन्ति । बुधैर्नैकैः स निनाय कालमखेदितः खेदितवैरिवर्गः ॥ २८ ॥ चन्द्रः कलङ्की स कलङ्कहीनः क्षारः समुद्रो मधुराकृतिः सः । स्थिरः सुराणां विटपी चलः सः कष्टोपमेयः स बभूव भूपः॥ २९॥ वित्ते हि चित्तं न कदापि दत्तं लुब्धो गुणानां गुणदत्तदृष्टिः । यस्तेजसिंहः कलिकल्पवृक्षो नापूरयद् दृष्टिगतं न कं कम् ॥ ३० ॥ सर्ग ६ । काव्य की सुंदरता बढ़ाने के लिए कवि प्रायः अलंकारों का अत्यधिक प्रयोग