राजपूताने का इतिहास (मेवाड़ राज्य का इतिहास व वीर गाथाएँ)

महारावत जसवन्तसिंह १३५ 'प्रतापगढ़ राज्य की ख्यात'१, बांकीदास-कृत 'ऐतिहासिक बातें'२, नानादेशनिवासिनां क्षितिभृतां भृत्यैश्च मुख्यैर्यदा नत्वोपायनमग्रतो विनिहितं श्रीदेवलेन्द्रप्रभोः ॥ ३ ॥ दृष्ट्वा क्रोधहुताशने निपतितः श्रीचित्रकूटाधिपोऽ- प्येतत्कर्णसूतो बभूव बलिनां कर्णेषु कर्णेजपः । वीरः कोऽपि ममास्ति सांप्रतममुं यो हन्ति मध्येसभं विश्वासेन समुत्थितोऽनुचितकृद्रामः स्वयं सज्जितः ॥ ४ ॥ दत्ताज्ञोऽथ जगाम देवलपुरं पन्थानमग्रे ततो बध्वा चोरसखश्च रामनृपतिर्विश्वांसघातोत्सुकः । दृष्ट्वा श्रीजसवंतमागतमयं खङ्गैकमित्रं रणे निस्त्रिंशैः प्रतिबोधयन्सचकितः संप्राप तस्यान्तिकम् ॥ ५ ॥ संख्यं तत्र तयोर्भून्मिलितयोरन्योन्यमत्यद्भुतं वीराणां तदनन्तरं कथमिदं को वेति कस्यासि रे । भूयः श्रीजसवंतसिंहविभूनेत्येक्तुं तदोवाचसः कुत्तो राणनृपोऽहमस्मि सुभटो रामोऽरिहिंसाग्रणीः ॥ ६ ॥ संग्रामे किल भारते बहुतरं कृत्वा रणं वीर्यवान् गाङ्गेयो विरराम चार्जुनमपि दृष्ट्वा शिखण्डान्वितम् । खड्गेनैव हतं हि रे तव यशस्तत्सानुमया सङ्गरे विश्वासोपहतस्य दुर्मुख मुखं नालोकनीयं च ते ॥ ७ ॥ पश्चान्माहकुमारकेण बहुभिर्विक्रान्तमन्तर्लस- न्मानेन प्रभुणा भटैरथ तदा भग्नः स रामः स्वयम् । तच्छ्रुत्वाऽऽशु चुकोप राणनृपतिर्निष्कासयामास तं देशानम्लेच्छपुरेषु खेलतितरामद्याप्यगस्तीशवत् ॥ ८ ॥ सर्ग ८ । ( १ ) प्रतापगढ़ राज्य की एक पुरानी ख्यात; पृ० ७ । ( २ ) संख्या ३३७, १११५, १४६६-१६०१ ।