रामायण मीमांसा (स्वामी करपात्री जी महाराज - रामायण दार्शनिक महाग्रन्थ एवं सम्पूर्ण चरित्र-मीमांसा)

संख्या १ रामोपासना ९५१ “न चलति निजवर्णधर्मतो यः सममतिरात्मसुहृद्विपक्षपक्षे । न हरति न च हन्ति किंचिदुच्चैर्जितमनसं तमवेहि वैष्णवाग्र्यम् ॥” इति पाद्मे। “त्रिभुवनविभवहेतवेऽप्यकुण्ठस्मृतिरजतात्मसुरादिभिर्विमृग्यात् । न चलति भगवत्पदारविन्दाल्लवनिमिषार्धमपि यः स वैष्णवाग्र्यः ॥” इति श्रीमद्भागवते। अथ व्रते प्रतिनिधिः— एकादश्यादौ शरीरासामर्थ्ये धर्मपत्नीं पुत्रं शिष्यं वा व्रतं कारयेत् । “अलङ्कारं पुष्पवस्त्रं गन्धाक्षतानुलेपनम् । उपवासे न दुष्येत पुण्यस्त्रीणां तथाञ्जनम् ॥ मन्वादिमुनिभिः प्रोक्तं चतुर्विधमुपोषणम् । सताम्बूलमताम्बूलं सभोजनमभोजनम् ॥ त्रिरात्रादि सताम्बूलमेकादश्यामभोजनम् । अताम्बूलं च पक्षान्ते सभोजनमुदाहृतम् ॥ एकभक्तेन नक्तेनायाचितेन हविष्यतः । पयोमूलफलैर्वापि बालवृद्धातुरः क्षिपेत् ॥ हविष्यभोजनं स्नानं सत्यमाहारलाघवम् । अग्निकार्यमधःशय्यां नक्तभोजी षडाचरेत् ॥ अष्टैतान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं फलं पयः। हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥” अथ रामपूजा— “सर्वेषां राममन्त्राणां मन्त्रराजः षडक्षरः । तारकं ब्रह्म चेत्युक्तं तेन पूजा प्रकाश्यते ॥ यद्वा पुरुषसूक्ताद्यैः दीक्षाविधिमजानतः । वैदिकस्याप्यभावे तु नाममन्त्रैर्भवेद् ध्रुवम् ॥” एवं रामं संपूज्य अष्टमीकृत्यम्—चैत्रशुक्लाष्टम्यां नद्यादौ यथाविधि स्नात्वा वेदशास्त्ररताय दम्भवर्जिताय दान्ताय विप्रवराय भक्त्या सम्पूज्य श्रीरामप्रतिमादानं करिष्य इति सङ्कल्प्य तमेवाचार्यत्वेन वृत्वा विप्रमाज्येन स्नपयित्वा स्वमात्मानं तैलेनाभ्यज्य स्नायात् । श्वेताम्बरधरः श्वेतगन्धमाल्यानि धारयन् कृतमाध्याह्निक आचार्यं सात्त्विकान्नैर्भोजयेत् । हृदि रामं स्मरन् स्वयं भुञ्जीत । “नवम्या अङ्गभूतेन एकभक्तेन राघव । इक्ष्वाकुवंशतिलक प्रीतो भव भवप्रिय ॥” एकभक्तव्रती सहाचार्यो जितेन्द्रियः रामकथां शृण्वन्नह्नःशेषं नयेत् । आचार्यसहितो रात्रावधःशायी एकान्ते श्रीरामापितमानसो वसेत् । ततो नवम्यां प्रातः समुत्थाय स्नात्वा सन्ध्यामुपास्य सर्वाणि कर्माणि शीघ्रं समाप्य— “उपोष्य नवमीमद्य यामेष्वष्टसु राघव । तेन प्रीतो भव त्वं मे संसारात् त्राहि मां हरे ॥”