रसरत्नाकर: रसायन खण्ड (सिद्ध नित्यनाथ - पारद भस्म एवं रसायन कल्प सटीक)

५.] रसरत्नाकरस्य रसायनखण्डः । ५१ सर्वं चतुर्गुणे तैले पाचयेन्मृदुवह्निना । तेनाभ्यङ्गेन केशानां रञ्जनं भ्रमरोपमम् ॥ २० ॥ केशरञ्जनार्थे हस्तिदन्तादियोगः । हस्तिदन्तस्य दग्धस्य समं योज्यं रसाञ्जनम् । अजाक्षीरेण तत्पिष्ट्वा लेपनात्केशरञ्जनम् ॥ २१ ॥ केशरञ्जनार्थे त्रिफलादियोगः । त्रिफला लोहचूर्णं तु कृष्णमृद्भृङ्गजद्रवम् । इक्षुदण्डद्रवं चैव मासं भाण्डे निरोधयेत् ॥ २२ ॥ तल्लेपाद्रञ्जयेत्केशान् स्याद्यावन्मासपञ्चकम् । केशरञ्जनार्थे लोहकिट्टादियोगः । लोहकिट्टं जपापुष्पं पिष्ट्वा धात्रीफलं समम् ॥ २३ ॥ त्रिदिनं लेपितास्तेन कचाः स्युर्भ्रमरोपमाः । भृङ्गराजरसप्रस्थं तैलं कृष्णतिलोद्भवम् ॥ २४ ॥ तुल्यं च नीलिकाद्रावं सर्वं यामं विमर्दयेत् । तल्लेपस्त्रिदिनं कार्यः केशानां रञ्जनं भवेत् ॥ २५ ॥ केशरञ्जनार्थे सिन्दूरादियोगः । सिन्दूरस्य समं चूर्णं साबुणं च तयोः समम् । तज्जले पेषितं लेप्यं तत्क्षणात्कचरञ्जनम् ॥ २६ ॥ केशरञ्जनार्थे शतपुष्पादियोगः । शतपुष्पा काकमाची तिलाः कृष्णाश्च रोचनम् । दिनं शिवाम्बुना सर्वं मर्दयेल्लोहपात्रके ॥ २७ ॥ तल्लेपं त्रिदिनं कुर्यात्केशानां रञ्जनं भवेत् । केशरञ्जनार्थे चूर्णादियोगः । चूर्णं सर्जी यवक्षारं सिद्धार्थं काञ्जिकैः सह ॥ २८ ॥ नागपुष्पाद्रवैर्मर्द्यं तल्लेपाद्रञ्जनं भवेत् । केशरञ्जनार्थे नील्यादियोगः । नीलीपत्राणि कासीसं भृङ्गराजरसं दधि ॥ २९ ॥