रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

चभ्रक¹क्रमयोगेन द्रुतिपातञ्च² साधयेत् ॥ ६४ ॥ ॥ इति कान्तविधिः ॥ सुरासुरैर्मथ्यमाने क्षीरोदे मन्दराद्रिणा³ । पीतं तदमृतं देवैरमरत्वमुपागतम्⁴ ॥ ६५ ॥ पिबतां बिन्दवो देवि पतिता भूममण्डले⁵ । शुष्कास्ते वज्रतां याता नानावर्णा महाबलाः ॥ ६६ ॥ बिन्दवः केऽपि सञ्जाताः⁶ सस्यका विमलास्तथा⁷ । ब्राह्मणाः⁸ क्षत्रिया वैश्याः⁹ शूद्राश्चैवमनेकधा ॥ ६७ ॥ श्वेता रक्तास्तथा पीताः¹⁰ कृष्णाश्चैव चतुर्विधाः । पुरुषाश्च स्त्रियश्चैव नपुंसक¹¹मनुक्रमात् ॥ ६८ ॥ वृत्ताः फलकसंपूर्णा¹²स्तेजस्वन्तो महत्तशः¹³ ।

---

(१) K has चभ्रकं क्रमयोगेन, which seems to be incorrect. (२) B reads द्वांतपातञ्च. K reads द्रुतिपादैव. M reads द्रुतीपातश्च. None of the above readings is correct. (३) K has चौराब्धौ मदवारिणा, which is inc. M has मन्दराविणाम्, which is also inc. (४) रमरत्वमुपागताः, a variant in K, which is grammatically inc. स्मृतत्वमुपागतम्, a variant in M. (५) K reads भुविमण्डले, which is not accurate. (६) वीजब- क्षेपि सञ्जात, an incorrect variant in M. (७) B has शस्यकविमला- स्तथा. K has सस्यकांतामलास्तथा. (८) K reads ब्राह्मणा (without विसर्ग), which is inc. (९) K reads वैश्या (without विसर्ग), which is inc. (१०) B reads श्वेता रक्ता तथा पीता, which is gram. inc. (११) K reads नपुंस्क, which mars the metre. (१२) इंद्राकफलम्पूर्णा, an inc. variant in K. दृत्ता बलकरम्पूर्णा, a variant in M. (१३) K reads तेजोवन्तो ऽनुत्तराः.