रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

१६४ रसार्णवे

पूर्व्वाभिषेक¹योगेन गर्भे द्रवति मर्दनात् ॥ ४९ ॥ चतुःषष्ट्यंशकः पूर्व्वः² द्वात्रिंशांशो द्वितीयकः³ । तृतीयः षोड़शांशस्तु⁴ चतुर्थोऽष्टांश एव च⁵ ॥ ५० ॥ पञ्चमस्तु चतुर्थांशः⁶ षष्ठो ह्यंशः प्रकीर्त्तितः⁷ । ग्रासो रसस्य दातव्यः⁸ ससत्त्वस्याभ्रकस्य च⁹ ॥ ५१ ॥ चतुःषष्ट्यंशके¹⁰ ग्रासे दण्डधारी भवेद्रसः । जलौकावद्वितीये च¹¹ ग्रासयोगे सुरेश्वरि ॥ ५२ ॥ ग्रासेन तु तृतीयेन¹² काकविष्ठासमो भवेत्¹³ । ग्रासेन तु चतुर्थेन दधिमण्डसमो भवेत् ॥ ५३ ॥ पञ्चमे चारिते ग्रासे नवनीतसमो¹⁴ भवेत् । षष्ठे तु गोलकाकारः¹⁵ क्रमाज्जीर्णस्य लक्षणम् ॥ ५४ ॥ काञ्जिकेन निषिक्तेन रक्तव्योम शतप्लुतम्¹⁶ ।

---

(1) K reads पूर्व्वाभिर्शक, which is incorrect. (2) चतुषष्टांशक पूर्व्वा, an incorrect variant in K. (3) द्वात्रिंशांश द्वितीयक, a variant in K. (4) तृतीय षोडशांशेन, a variant in K. (5) चतुर्थाष्टांशमेव च, a variant in K, which is inc. (6) पञ्चमोपि चतुर्थांशो, a variant in K. (7) षष्ठो डिग्भागप्रकीर्त्तितः, a variant in M. (8) K reads ग्रासा रसस्य दातव्याः. M reads ग्रासो रसस्य दातव्य, wherein the last term is inc. (9) K has सत्वस्याभ्रकजस्य वा. (10) K reads चतुषष्टाशतो. M reads चतुष्षष्टाशता. Both are inc. (11) जलूकवद्वितीये तु, a variant in M. (12) M reads तृतीयस्य. (13) येन काकविष्ठा. भवेत्, a variant in M. (14) K reads नवनीतः समो, which is not correct. (15) K reads गोलकाकारं. (16) K reads रत्ने व्योमम, which is inc. तेन व्योम is the reading in M.