रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

एकादशः पटलः । १६८ सहदेवो व¹ह्निशिला कल्केन क्रमते रसः² ॥ १६७ ॥ मूर्च्छितो मृतसूतश्च³ जलूकाबन्ध एव च⁴ । चतुर्थो मूर्त्तिबन्धस्तु⁵ पट्टबन्धस्तु⁶ पञ्चमः । भस्मसूतश्च खोटश्च संस्कारात्⁷ सप्तधा रसः ॥ १६८ ॥ नागवर्णं⁸ भवेत् सूतं विहाय घनचापलम् । लक्षणं दृश्यते यस्य मूर्च्छितं तं वदन्ति हि ॥ १६९ ॥ आर्द्रत्वञ्च घनत्वञ्च⁹ तेजोगौरवचापलम्¹⁰ । यस्यैतानि न दृश्यन्ते¹¹ तं विद्यान्मृतसूतकम्¹² ॥ २०० ॥ नानावर्णं तथा स्वच्छं¹³ द्रुतं योनौ जलूकवत्¹⁴ । बध्यते¹⁵ सूतकं यच्च¹⁶ जलूकाबन्ध¹⁷लक्षणम् ॥ २०१ ॥ (1) The letter व is wanting in B. (2) B reads रसं. (3) B reads मृतसूतस्य, which is incorrect. M reads मृतमूरस्य, which is evidently an error of the scribe. (4) B reads बधमेव च, which is incorrect. (5) B and K read मूर्त्तिबद्धस्तु. (6) K reads पटबन्धश्च. (7) M reads घोटश्च संस्काराः. (8) B and K read नानावर्णं. (9) चार्द्रत्वं चपलत्वं च, a variant in K. M reads चापलञ्च, which seems to be inc. (10) M reads चापलः, which is gram. inc. (11) रसस्यैतानि दृश्यन्ते, a variant in M, which conveys just the opposite sense. (12) विद्यात्तं मृतसूतक, a variant in K. तं विन्दान्मृतसूतकम्, a variant in M. (13) B reads सूच्छं, which appears to be inc. (14) B has द्रुतं यांगौ, which is inc. K has योनौ पालूकवत्, which seems to be incorrect. M has यो न, which is also inc. (15) B reads वर्षते, which is inc. K reads वर्धते. . (16) K reads यावत्. Another reading is सूतको यच्च. (17) K reads जलूकाबद्ध.