रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

१८० रसार्णवे गुरुत्वमरुणत्वञ्च¹ तेजसा सूर्य्यसन्निभम् । शिखिमध्ये धृतं² तिष्ठेत् मूर्त्तिबन्धस्य³ लक्षणम् ॥ २०२ ॥ शलाकाजारणाद्वापि⁴ मूर्त्तिबन्धत्वमिष्यते ॥ २०३ ॥ श्वेतं पीतं गुरु तथा मृदु सिक्यक⁵सन्निभम् । अग्निमध्ये यदा⁶ तिष्ठेत् पट्टबन्धस्य⁷ लक्षणम् ॥ २०४ ॥⁸ कृष्णं श्वेतं तथा पीतं⁹ नीलं¹⁰ भस्मनिभं तथा । चपलत्वं यदा¹¹ नष्टं भस्मसूतस्य¹² लक्षणम् ॥ २०५ ॥ कुकुटाण्डनिभं¹³ सूतं यदा लवणभेदि च¹⁴ । आवर्त्तते¹⁵ रसस्तद्वत् खोटकस्य च¹⁶ लक्षणम् ॥ २०६ ॥ अथवा कदने स्निग्धं¹⁷ रश्मिना मृदुना द्रवेत् । (1) K has गुरुत्वं मरणत्व च, which is incorrect. (2) B reads धूप. M reads द्रुत. (3) K reads मूर्त्तिबद्धस्य. (4) This charaṇa and the next are not found in K. M reads शलाकाधारणाद्वापि. (5) B reads सिक्याक. M reads सिक्षक. (6) M reads यथा. (7) B has पटबद्धस्य here ; but it has mentioned पट्टबन्ध in the 198th śloka. (8) This śloka is not found in K. (9) B reads रक्तपीत instead of पीतं, which mars the metre. K reads भेदि श्वेतं instead of कृष्ण श्वेत. M reads कृष्णश्वेतं, (10) M reads नील (without any suffix). (11) M reads यथा. (12) B and M read भस्मसूतक. (13) B has an erroneous reading—कुकुटांगंडभिभ्रं. (14) K reads लवणसैंधवं. M reads लवणभेदि च. Another reading is पटु भेदि भवेद्यदा. (15) K and M read चावर्त्तिते. Another reading is चावर्त्तितं पुनस्तद्वत्. (16) B reads खोटबद्धस्य. M reads घोटबन्धस्य. (17) B reads खिग्ध.