रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

२१४ रसार्णवे क्षीरयुक्ता¹ बहुफला ग्रन्थियुक्ता² च पार्व्वति³ । नाम्ना चटुलपर्णीति⁴ शस्यते रसबन्धने ॥ ६७ ॥ एकवीराकन्दरसे⁵ मूकमूषा⁶गतं रसम् । धमेन्मुखानिलैर्बद्धो⁷ भक्षणाय प्रशस्यते ॥ ६८ ॥ रक्तकञ्चुकिकन्दं तु⁸ स्त्रोतस्येन तु पेषितम्⁹ । मूषायां¹⁰ पूर्वयोगेन कुरुते¹¹ रसबन्धनम् ॥ ६६ ॥ वृश्चिकापत्तिका¹²वोजं नारी¹³क्षोरसमन्वितम् । धमयेत्¹⁴ पूर्ववत् सूतं भक्षणार्थाय वार्त्तिकः¹⁵ ॥ १०० ॥ (1) D has क्षीरसुक्ता. K has क्षीरे युक्ता. (2) D reads ग्रन्यीसुक्ता. K reads ग्रंथोयुक्ता. (3) K reads पार्व्वतौ, which is gram. inc. (4) D reads चत्पलपर्णी. K reads चतर्लपणीति. M reads चञ्चलपन्नेति. It is very difficult to find out the proper term from all these texts. We have adopted the above text after referring to the meaning of these terms. (5) M reads कन्दकस्ये (6) Both D and K read मूकम्नूषा. [ ष being pronounced as ख. ] (7) धमें मुखानिलेर्वद्धो, a variant in D. भर्मन्मुखानिलोद्बङ्गो, a variant in M. (8) D reads रक्तकंचुकीकन्देषु. K reads कंचुकि in place of कञ्चकि. M reads रक्तकञ्चकि- कन्दात्, which appears to be incorrect. (9) D has पंषिता, which is incorrect. M reads पेषयेत्, which is not accurate here. (10) Both D and K read मूर्खायां. (11) M reads erroneously क्रूरिते. (12) D has कृखकापत्त्रिका. M has वृश्चीवपत्तका. (13) M reads कारि, which is evidently an error of the scribe. (14) K reads धामयेत्. (15) D reads वार्त्तिके. K reads मच पार्थ य वार्त्तिकं. M reads वात्तिकः. All the texts are incorrect.