रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

५ रसार्णवे तत्र देवि स्थिरं पिण्डं यत्र स्थैर्ये रसः प्रभुः ॥ २० ॥ अचिराज्जायते देवि शरीरमजरामरम् । मनसश्च यथा ध्यानं¹ रसयोगादवाप्यते ॥ २१ ॥ सत्यं स² लभते देवि ज्ञानं विज्ञानपूर्व्वकम्³ । तस्य⁴ मन्त्राश्च सिध्यन्ति योऽश्नाति⁵ मृतसूतकम् ॥ २२ ॥ यावन्न शक्तिपातस्तु न यावत् पाश⁶कृन्तनम् । तावत्तस्य कुतो बुद्धिः⁷ जायते मृतसूतके ॥ २३ ॥ मद्यमांसरता नित्यं भगलिङ्गेषु ये रताः । तेषां विनष्टबुद्धीनां रसज्ञानं सुदुर्लभम् ॥ २४ ॥ कुलशासनहीनानां सङ्घर्षणमकाङ्क्षिणाम् । न सिध्यति रसो देवि पिबन्ति मृगतृष्णिकाम् ॥ २५ ॥ गोमांसं भक्षयेद्यस्तु पिबेदमरवारुणीम् । कुलोनं⁸ तमहं मन्ये रसज्ञमपरेऽधमाः ॥ २६ ॥ न गर्भेः संप्रदायार्थे⁹ रसो गर्भो विधीयते । तेनायं लभते सिद्धिं न सिद्धिः सूतकं विना ॥ २७ ॥

---

(1) र. चि. reads समाधानम्. (2) सत्त्वञ्च, a variant in र. चि. (3) र. चि. reads विज्ञान ज्ञानपूर्व्वकम्. (4) सत्य, a variant in र. चि. which is not appropriate here. (5) K reads अश्नुते in the sense of अश्नाति. (6) र. चि. reads शक्ति, which is tautological. (7) र. चि. reads शुद्धिः. (8) अहं तं कुलोनं कुकार्य्यलीनं कदाचारं मन्ये , कुलीनशब्दादुत्पन्नं कौलीनं लोकनिन्दा इत्यर्थः । अन्ये अधमाः त रसज्ञं मन्यन्ते इत्यर्थः । (9) We have adopted the reading in र. चि.