रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

मुखं तस्या¹ दृढं बद्ध्वा लोणमृत्तिकया² पुनः । कारयेच्च सुधालेपं³ छायाशुष्कं च कारयेत् ॥ १६८ ॥ उक्तो निगलवन्धोऽयं⁴ पुत्रस्यापि न कथ्यते ॥ १६९ ॥ तुषकर्षाग्निना भूमौ मृदुस्वेदं तु कारयेत्⁵ । अहोरात्रप्रमाणेन⁶ पुटं दत्त्वा प्रयत्नतः⁷ ॥ १७० ॥ एवं⁸ मूषा महेशानि रसस्य खोटतां नयेत्⁹ । सुध्यातः¹⁰ खदिराङ्गारैः रसेन्द्रः खोटतां व्रजेत्¹¹ ॥ १७१ ॥ सौवीरं टङ्कणं काचं¹² दत्त्वा खोटं तु शोधयेत्¹³ । अक्षीणे मिलिते¹⁴ हेम्नि समावर्णस्तु जायते ॥ १७२ ॥

---

(1) D reads मूखा तस्य, which is incorrect. My reads तस्य. (2) D reads लवणमृत्तिकया, which destroys the metre. K reads लोणडत्तिकया, which is incorrect. My reads लोणमृत्तिकया. (3) D has दृढा मूखा. K has दृढां मूर्खा. Both are improper. (4) B and D read निगल- बंधोयं. K reads मुक्तो निगलबंधोयं, wherein the first term is incorrect. (5) मृदुर्घामचतुष्टयोः, a variant in D. मृदुदेयशतष्टयोः, a variant in K. (6) B and My have अहोरात्रं चिरात्रं वा. (7) D reads प्रमाद्यतः. (8) B reads सर्वं. This hemistich is not found in D and My. (9) B has खोटता व्रजेत्. (10) B and My read सुध्मातं. D reads सुध्मांतं, which is incorrect. (11) रसेंद्रं खोटतां नयेत्, a variant in B. रसेन्द्रं खोटतां व्रजेत्, a variant in D. रसेन्द्रो खोटतां नयेत्, a variant in My. The last two readings seem to be incorrect. (12) D reads काचं, which is incorrect. (13) दत्वा दत्वा विशोधयेत्, a variant in B and My. दत्त्वा खोटे तु साधयेत्, a variant in D. (14) D and K read अचिक्षौ मिलितं, wherein the first term is incorrect. अक्षीणौ निर्मलं, a variant in My.