रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

अष्टमस्तरङ्गः १६७ ततो निर्दिष्टरोगेषु मात्रयाऽप्रियत्नतः । गन्धद्रावं प्रयुञ्जीत रसतंत्रविशारदः ॥१२७॥ शीतांशुश्चन्द्रः स चैकस्तस्मादेकभागिकमित्यर्थः । रवयो द्वादशाख्याताः, ततश्च द्वादशभागमितम् । पिधानेनेति काचपिधानेन ॥ १२५-१२७ ॥ आ.टी.—एक भाग शुद्ध गन्धकद्राव को बारहभाग परिस्रुत (Distilled water ) जल में मिला एक स्वच्छ काँच की शीशी में भरकर अच्छी तरह डाट लगाकर रख लें। अब इसमें से भिन्न-भिन्न रोगों में मात्रा का विचार करते हुये सावधानी से प्रयोग करें ॥ १२५-१२७ ॥ सजलगन्धकद्रावस्य मात्रा आरभ्य शरबिंदुभ्यः खाक्षिविंदुमितं परम् । सजलं गन्धकद्रावं वीतशङ्कः प्रयोजयेत् ॥१२८॥ शरबिन्दवः पञ्चबिन्दवः । खाक्षिविन्दुः विंशतिबिन्दव इत्यर्थः ॥ १२८ ॥ भा.टी.—सजल गन्धक द्राव को पाँच बिन्दु से लेकर बीस बूँद तक निः- शंक प्रयोग कर सकते हैं ॥१२८ ॥ सजलगन्धकद्रावस्य सहपानम् पलं सार्द्धपलं वापि पलद्वयमितं जलम् । सनीरगन्धद्रावस्य सहपाने प्रयोजयेत् ॥१२६॥ यवान्याः शतपुष्पायास्त्वचो देवसुमस्य च । पृथक् परिस्रुतं तोयं सहपाने प्रदीयते ॥१३०॥ तोलकैकतः तोलकद्वयपर्य्यन्तं यवान्याद्यर्कस्य सहपानेन बलिद्रावस्य प्रयोगः कर्त्तव्यः । अर्केष्वपि पलार्द्धसम्मितं जलं मिश्रणीयम् । त्वक् गुडत्वक्, देवसुमस्य लवङ्गस्य ॥ १२६-१३० ॥ भा.टी.—सजलगन्धकद्राव में एक पल, डेढ़ पल, अथवा दो पल शुद्ध जल मिलाकर पीना चाहिये । इसके अतिरिक्त अजवाइन, सौंफ, दालचीनी अथवा लौंग इसमें से किसी एक अर्क के साथ सजलगन्धकद्राव पीना चाहिये ॥ १२६, १३० ॥ अथ गन्धकद्रावस्य गुणाः गुल्मप्लीहगजांकुशः कृमिहरः सर्वोदरातङ्कहृत् वीर्य्योष्णास्तु विसूचिकामयहरः सङ्कोचको निर्भरम् । आध्मानज्वरवेगरोधनपटू रक्तातिसारान्तकः रक्तस्रावहरोऽग्निदीप्तिजननो गन्धोद्भवो द्रावकः ॥१३१॥