भारतकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 244, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 244

२०४ रसतरङ्गिणी हिङ्गुलामृतमलहरः सिक्थतैलं सुविमलं सूयेतोलकसंमितम् । तोलकार्द्धमितं चैव दरदं सुविचूर्णितम् ॥२७॥ मृद्दारशृङ्गं सौभाग्यं कर्पूरं रसपुष्पकम् । स्फटिका गिरिसिन्दूरं पृथग् माषद्वयोन्मितम् ॥२८॥ सम्मेल्य मसृणे खल्वे काचकुप्यां तु विन्यसेत् । मतो मलहरोऽयं तु हिङ्गुलामृतसंज्ञकः ॥२९॥ हिङ्गुलामृतसंज्ञोऽयं पूयनिर्हरणाः परम् । शोधनो रोपणश्चैव विविधव्रणरोपणः ॥३०॥ व्रणपूरणयोगेन नाडीव्रणनिषूदनः । भगन्दरहरश्चापि समाख्यातो विशेषतः ॥३१॥ हिंगुलाद्ये हिंगुलामृताख्ये च मलहरे सिक्थतैलं द्वादशतोलकम् । स्पष्टम- न्यत् ॥ २७-३१ ॥ भा.टी.—स्वच्छ सिक्थतैल बारह तोला, हिंगुलचूर्ण छे' मासे, मुरदासंग, सुहागा, कपूर, रसकपूर, फिटकरी और सिन्दूर; प्रत्येक दो-दो मासा लेकर सबको खरल में मिला कांच की शीशी में रख लें । इसे हिंगुलामृत-मलहर कहते हैं । यह मरहम व्रण में से पूय निकालने में उत्तम है । व्रणों का शोधन और रोपण करता है । यह मरहम व्रण को भरनेवाला है । अतः यह नारीव्रण तथा भग, न्दरव्रण के लिये विशेष लाभदायक है ॥२७-३१॥ अथ हिङ्गुलाद्रससिन्दूरस्य निर्माणप्रकारः निम्बूद्रवसंशुद्धं क्षालितञ्चाथ वारिणा । पलोन्मितं तु दरदं शुद्धं गन्धञ्च तत्समम् ॥३२॥ श्लक्ष्णचूर्णं ततः कृत्वा काचकुप्यां निधापयेत् । रससिन्दूरविधिना वालुकायन्त्रगं पचेत् ॥३३॥ स्वांगशीतं ततो ज्ञात्वा जपाकुसमसमप्रभम् । आहरेद्रससिन्दूरं रसागमविशारदः ॥३४॥ अस्य गुणादिनिरूपणम् गुणा मात्राप्रभेदश्च प्रयोगश्चांनुपानकम् । पथ्यापथ्यादिकञ्चापि रससिन्दूरवन्मतम् ॥३५॥ हिङ्गुलाद्रससिन्दूरनिर्माणप्रकारः-निम्बूकरसशुद्धस्य जलक्षालितस्य च दरदस्य