रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 245, कुल 799 में से
संदर्भ में पढ़ेंग्रहणामुज्ज्वलवर्णत्वात् निःस्नेहत्वात् निर्मलत्वाचौषधयोग्यताहेतुत्वात् सर्वमन्य- त्समानं रससिन्दूरेण ॥ ३२-३५ ॥ भा.टी.—नींबू के रस से शुद्ध कर जल से साफ किया हुआ हिंगुल एक पल और शुद्ध गन्धक एक पल लेकर दोनों को अच्छी तरह पीसकर कपड़मिट्टी की हुई कांच की बोतल में भरकर बालुकायन्त्र में रखकर रससिन्दूरविधि के अनुसार पका लें । स्वांगशीत होने पर शीशी के गल-प्रदेश में लगे हुए गुड़- हलपुष्पवर्ण रससिन्दूर को निकाल लें । इस हिंगुल-निर्मित रससिन्दूर के गुण, मात्रा, आमयिक प्रयोग, अनुपान तथा पथ्य आदि सब रससिन्दूर के समान ही समझने चाहिये ॥ ३२-३५ ॥ श्रीसिद्धदरदामृतः कर्षद्वयमितं खण्डं हिंगुलस्य समाहरेत् । भृशं कार्पाससूत्रेण वेष्टयेत्परितो भिषक् ॥ ३६ ॥ निधापयेदम्बरीषे चुल्लिकाधिष्ठिते ततः । पलद्वयोन्मितं तत्र पलाण्डुस्वरसं क्षिपेत् ॥ ३७ ॥ कर्षैकञ्च वटक्षीरं ततोऽग्निं दीपयेद् भृशम् । शुष्के जलांशे चुल्लीतोऽम्बरीषमवतारयेत् ॥ ३८ ॥ स्वांगशीतं ततो ज्ञात्वा रक्तखण्डं समाहरेत् अम्बरीषं प्रमृज्याथ चुल्लिकायां निधापयेत् ॥ ३६ ॥ कर्षोन्मितं देवपुष्पचूर्णं तत्र प्रसारयेत् । ततो दरदखण्डञ्च निदध्याद् युक्तितो भिषक् ॥ ४० ॥ भल्लातकफलानाञ्च सार्द्धद्वादशकर्षकम् । स्तूपाकारतया तस्मिन् निदध्यात्परितो भिषक् ॥ ४१ ॥ देवपुष्पस्य चूर्णान छिद्रान्यत्र प्रपूरयेत् । ततः प्रज्वालयेद्वह्निं रसतन्त्रविशारदः ॥ ४२ ॥ दग्धान् भल्लातकान् प्राज्ञो मध्यतश्चापसारयेत् । घृतं दशगुणं रक्तात् क्रमशो निक्षिपेत्ततः ॥ ४३ ॥ दग्धं चापि घृतं प्राज्ञो हिंगुलं त्ववतारयेत् । कार्पाससूत्रभस्माथ संमृज्यापनयेद्भिषक् ॥ ४४ ॥ समर्पितो हि सिद्धेभ्यो यतोऽयं त्रिपुरद्विषा । भुवनेऽसौ ततः ख्यातः श्रीसिद्धदरदामृतः ॥ ४५ ॥