भारतकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 248, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 248

२०८ रसतरङ्गिणी हिंगुलीयमाणिक्यरसस्य गुणाः ग्रहणीगदवारणदर्पहरस्त्वतिसारनिवारणदक्षतरः । रुधिरोत्थितरोगविनाशकरो बलवीर्यशरीरसमुद्धिकरः ॥५४॥ क्षुद्रकुष्ठहरः कामं वयःस्थापनकारकः । माणिक्यरससंज्ञोऽयं सर्वामयहरो मतः ॥ ५५ ॥ वारणो हस्ती, रुधिरोत्थितरोगाः पिडकादयः । मात्राल्पत्वं हरितालसत्त्व- संयोगात् । स्पष्टमन्यत् ॥ ५४-५५ ॥ आ.टी.--यह माणिक्यरस ग्रहणी रोगरूपी हाथी के अभिमान (घमंड) को चूर करनेवाला और पुरातन अतीसार को नष्ट करने में अत्यन्त सफल है। रक्त- विकृतिजन्य रोगों को नष्ट करता है । बल-वीर्य और शरीर की वृद्धि करता है । क्षुद्र कुष्ठों (त्वग्रोग) को नष्ट करता है । शीघ्र आनेवाले बुढ़ापे को रोकता है । इस प्रकार यह माणिक्यरस सब रोगों को नष्ट करता है ॥ ५४-५५ ॥ अस्य मात्रा यवैकतः समारभ्य यवत्रितयसंमितम् । युञ्जीत रसमाणिक्यं बलकालाद्यपेक्षया ॥ ५६ ॥ भा.टी.-माणिक्यरस की मात्रा रोग तथा रोगी के बल काल आदि के अनुसार एक जौ से लेकर तीन जौ तक प्रयोग की जा सकती है ॥ ५६ ॥ श्रीसिद्धहिंगुलेश्वरः विशोधितं हिंगुलञ्च धत्तूरमूलजद्रवैः । विभावयेत्सप्तवारं ततः संशोषयेद् बुधः ॥ ५७ ॥ तत्तुल्यं टङ्कणं क्षिप्त्वा श्लक्ष्णचूर्णं प्रकल्पयेत् । रसज्ञैः कीर्तितो नाम्ना श्रीसिद्धहिंगुलेश्वरः ॥ ५८ ॥ विश्वमोचरसोपेतं पुरूहूतयवान्वितम् । गुञ्जार्द्धप्रमितं दद्याद्रसतन्त्रविशारदः ॥ ५६ ॥ ततोऽनुपाययेच्छीघ्रं धान्यशीतकषायकम् । दाहमूर्च्छापिपासादीन् नाशयेद्वै ह्युपद्रवान् ॥ ६० ॥ पाचनो दीपनश्चायं नाडीगतिनियामकः । ज्वरघ्नः कृमिसंहारी कफघ्नो मृदुधारकः ॥ ६१ ॥ कोष्ठवातप्रशमनो भृशं वातानुलोमनः । नैतत्समो रसो लोके ज्वरातीसारनाशनः ॥ ६२ ॥