रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

२१४ | रसतरङ्गिणी

60°-80° it changes fairly quickly into mettallic sele- nium. (b) Colloidal selenium obtained as a red solu- tion by mixing dilute tqueous solutions of selenious and sulphurous acids, the solution slowly deposits (c) red amorphous selenium, a dark red powder. (2) Monoclinic Selenium—Produced from (a) are (b) on standing in contact with carbon disulphide. Two stable red Monoclidic crystalline verieties are known. If hoated rapidly the crystals fuse at 200° partial conversion into metallic selenium has proba- bly occured, and the unstable melting point of the crystals is probably 170°-180°. (3) Metallic Selenium is formed when any other veriety is heated at 200-220° for sometime. It is a silvery grey mass giving a black powder (red if very fine) and is insoluble in carbon disulphide but is soluble in chloraform. The boiling point of selanium is 690°; the vapour is dark red.''

सेलिनियमस्यानेका आकृतयो विज्ञाता वैज्ञानिकैः, तिसृषु श्रेणीषु ता विभक्ताः। पुष्पाकृतित्रिभिन्नेन सेलिनियमेन प्रथमा श्रेणी। अत्र त्रयः प्रभेदाः प्रधानाः। प्रथमस्तावत् काचाकृतिर्यो हि दीप्तिमान् सघ- रूपो भवति परमपारदर्शी। आपेक्षिकं गौरवं च तस्य ४.२८ इति। वर्णेन कृष्णः क्षुण्णो रक्तवर्णमयः। विद्रुतः क्षणेनैव शीतीक्रियते चेत्तर्हि पञ्चा- शत्यंशे शतांशतापमानयन्त्रस्य मृदुः सञ्जायते। अथ चातिद्रुतं यद्युष्णो- क्रियेत त्रिंशत्युत्तरे द्विशतांशे द्रवोभावमापद्यते, यद्यपि तत्र पैच्छिल्यमु- पल्लभते। अयं च यावदाषष्ट्यंशादशीत्यंशमुत्तरतो नातिचिरेण धात्वीयं रूपं वृणोति। संस्कृताभिधानग्रन्थेषु मेदिनीनामको ग्रन्थः सुप्रसिद्धस्तत्र चपलः प्रस्तरविशेष इत्युक्तम्। रसग्तनसमुच्चयेऽपि त्रिंशेऽध्याये 'चपलोपलनिर्गु- ण्डीरसाभ्यां' इत्युपलशब्देन स्मरणम्। काचाकृतीनि रत्नानि यथोप- लप्रस्तरादिशब्दैः पाषाणवाचकैः कथ्यन्ते तथा चपलोऽपि काचसादृ- श्यात्। तथा 'वर्णेन कृष्ण' इति वचनेन प्रशस्तचतुर्विधजात्युक्तकृष्णच- पले निर्देशस्तस्य सुगमः।